سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 239

باشد. نه کثرت به تنهایی کافی است، و نه عدم تمکّن به تنهایی کافی است، بلکه این دو باید تحقق پیدا کند، اجتماع پیدا کند، تا عنوان شبهۀ غیر محصوره تحقق پیدا بکند. لذا ما اینجا نمی توانیم روی عدد بحث کنیم. باید ببینیم عدد را به اضافۀ به چه چیز می سنجیم.

به فرمایش ایشان اگر مسأله را روی یک دانۀ گندم پیاده کنیم، علم اجمالی پیدا کردید به این که یک دانۀ گندم در بین این یک کیلو گندم مثلا نجس است، این حرام است. یک دانۀ گندم نسبت به یک کیلو گندم، شاید نسبت از یک هزارم هم کمتر باشد، لکن درعین حال «هذه لیس بشبهه غیر محصوره» برای این که کثرت وجود دارد، اما آن قید دوم، وجود ندارد. عدم تمکّن از جمع در استعمال نسبت به یک کیلو گندم محقق نیست. یک کیلو گندم را آرد می کنند و می پزند و می خورند و جمع در استعمال در اینجا کاملا مورد تمکّن است.

پس بالاخره در تحقق شبهۀ غیر محصوره باید دو خصوصیّت اجتماع پیدا کند: یکی عنوان کثرت، و دیگر عدم تمکّن از جمع در استعمال، که معلول همین کثرت باشد و به همین کثرت استناد داشته باشد.

عدم حرمت مخالف قطعیه در شبهه غیر محصوره از نظر محقق نائینی(ره)

ایشان بعد از بیان ضابطه، یک نتیجۀ حکمی هم می خواهند بگیرند، و آن نتیجه این است، می فرمایند: حالا که ملاک این شد، پس معلوم می شود که در شبهۀ غیر محصوره، مخالفت قطعیّه حرام نیست. از کجا معلوم می شود؟ ایشان می فرماید: از همین ضابطه ای که ما ذکر کردیم برای این که اگر مخالفت قطعیّه بخواهد حرام باشد، حرمت، فرع قدرت است. باید مخالفت قطعیّه مقدور باشد، حتی یتصف بالحرمه و ما گفتیم: در شبهۀ غیر محصوره، تمکّن ندارد از این که اینها را در استعمال جمع بکند، قدرت ندارد که اینها را باهم ارتکاب کند، و بعد از آن که این قدرت نبود، پس معنایش این است که جمع در استعمال که همان عبارت اخری از مخالفت قطعیّه است، «لیس بحرام» و منشأ عدم حرمت هم عدم قدرت است. ما فرض کردیم که«انه غیر متمکن و غیر قادر من الجمع فی الاستعمال» وقتی که قدرت نبود، حرمت کنار می رود. حرمت مخالفت قطعیّه که کنار رفت، دیگر مسألۀ وجوب موافقت قطعیّه، آن هم در دنبالش هست، آن هم متفرع بر این است. اگر در یک جایی مخالفت قطعیّه حرام نبود، دیگر موافقت قطعیّه وجوب ندارد.

البته یک علّت دیگری هم ایشان ذکر کرده اند که ما مفصّلا سابق رویش بحث کردیم،