سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 244

اصلا چرا شما کلمۀ حرام را روی مخالفت قطعیّه می آورید؟ ما در کدام حرام بحث داریم؟ ما روی حرام شرعی بحث داریم. اینجایی که خمر بین هزارتا ظرف یا بیشتر، مردد می شود، آن حرامی که اینجا تحقق دارد چیست؟ «لا تشرب الخمر» است. دیگر ما یک حرامی علاوۀ بر«لا تشرب الخمر» به نام مخالفت قطعیّه نداریم. حرام شرعی به نام مخالفت قطعیّه در اینجا مطرح نیست. آن چه مطرح است، این است که اگر کسی همۀ اطراف را ارتکاب کند، خمر را ارتکاب کرده است، و ارتکاب الخمر حرام.

به عبارت روشن تر: در باب احکام باید روی متعلقاتش دقت کنیم. چطور در باب اجتماع امر و نهی، روی مسألۀ متعلق امر و نهی آن دقتها را به کار می برید. در همۀ موارد این طور است. این که ایشان می فرماید: مخالفت قطعیّه«لیست بحرام لعدم التمکّن من الجمع فی الاستعمال» کدام حرام بحث است؟ حرامی که مطرح است، عبارت از شرب الخمر است. آیا غیر از«لا تشرب الخمر» چه در شبهۀ محصوره، و چه در شبهۀ غیر محصوره، ما حرام دیگری داریم؟ اگر حرام دیگری نداشتیم، قدرت را باید در چه رابطه ملاحظه کنیم؟ قدرت را باید در رابطۀ با متعلق تکلیف ملاحظه کنیم. متعلق تکلیف، شرب الخمر است. اگر خمر بین یک میلیون اناء هم مشتبه بشود، شرب الخمر امکان دارد برای این که خمر یک ظرف بیشتر نیست، و یکی از این اناءها به حسب واقع، بیشتر خمر نیست. پس آن چه متعلق تکلیف است، عبارت از عنوان شرب الخمر است، و شرب الخمر هرچه هم بین اطراف غیر محصوره مورد تردید واقع شود، امکان استعمال عادیش مطرح است برای این که«هو لیس الا فی اناء واحد» یکی از اینها عبارت از شرب الخمر است.

پس این که شما پای مجموع را در کار می آورید و اسمش را مخالفت قطعیّه می گذارید، می گویید: بنابر این که عدم تمکّن از مخالفت قطعیّه مطرح است، پس حرمت ندارد، این از بحث خارج است برای این که ما حرمتی به نام حرمت مخالفت قطعیّه نداریم که روی مقدوریت متعلق و عدم مقدوریت متعلق بحث کنیم.

آنچه مطرح است«حرمه شرب الخمر» است، و متعلقش که عبارت از شرب الخمر باشد، همیشه و فی جمیع الحالات، تمکّن از استعمالش مطرح است. لذا این بیانی را هم که ایشان از این نظر بیان کرده اند، با این اشکال سوم مورد اشکال ایشان قرار می گیرد.

طبعا ضابطۀ مرحوم محقق نائینی نمی تواند در باب شبهۀ غیر محصوره یک ضابطه قابل قبولی باشد.