سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 248

الحرام». و یکی هم آن دلیلی بود که مرحوم محقق یزدی(اعلی الله مقامه الشریف) در کتاب درر بیان فرمودند، که بازگشت آن دلیل به این بود، که در هریک از اطراف شبهۀ غیر محصوره، یک امارۀ عقلائیّه وجود دارد، و آن امارۀ عقلائیّه حکم می کند به این که آن خمر نیست، و حرام واقعی نیست، و حرام معلوم بالاجمال نیست. حالا باید تک تک این دو دلیل را ملاحظه کنیم، و هرکدام را هم در رابطۀ با شبهۀ مفهومیّه در باب محصوره و غیر محصوره و همین طور شبهۀ مصداقیّه مستقلا ان شاء الله ملاحظه کنیم.

بهترین دلیل ما در این مسأله، همین روایاتی بود که در این باب وارد شده بود؛ روایت می گفت: «کل شیء فیه حلال و حرام فهو لک حلال» با تقریباتی که مکرر عرض کردیم، گفتیم: این تعبیر«فیه حلال و حرام» برای شبهات مقرونۀ به علم اجمالی است اما شبهات بدویّه، یعنی شبهات خالی از علم اجمالی، این«فیه حلال و حرام» در آن جریان ندارد. پس این مال شبهات مقرونۀ به علم اجمالی است لکن این تعبیر همان طوری که شبهات غیر محصوره را شامل می شود، و در آن حکم به حلّیّت می کند، به مقتضای ظاهر دلیل، شبهات مقرونۀ به علم اجمالی که محصوره باشد را هم به حسب اطلاق دلیل و یا عموم دلیل، می گیرد. پس«کل شیء فیه حلال و حرام یعمّ کلتا الشبهتین المحصوره و غیر المحصوره».

برای اخراج شبهات محصوره تا به حال یک راه ذکر می کردیم، لکن یک راه دیگری هم ممکن است کسی اضافه کند، و ما روی هردو راه بحث می کنیم. شبهات محصوره را به چه دلیلی از این«کل شیء فیه حلال و حرام» خارج کنیم با این که عمومیّت دارد و هر دو را شامل می شود؟

راهی که تا به حال طی می کردیم، می گفتیم: عقلا و یا به عبارت دیگر، عقل عرف نه عقل واقعی و عقل فلسفی(هرکجا تعبیر به عقلا می شود، یعنی ما یفهمه عقل العرف، عقل عرف این جوری حکم می کند) می گوید: چون در شبهات محصوره ترخیص در همۀ اطراف معنایش ترخیص در معصیت است، و مستلزم اذن در معصیت است، و معصیت علاوۀ بر این که قبیح است، و شارع نمی تواند اذن در قبیح صادر کند، علاوه اذن در معصیت، مناقض با تکلیف خود مولاست. نمی شود مولا از یک طرف روی تکلیف پافشاری داشته باشد، و از یک طرف اذن در معصیت بدهد و اذن در مخالفت قطعیّۀ از مولا صادر بشود. لذا می گفتیم: عقلا به این«کل شیء فیه حلال و حرام» یک قیدی می زنند، می گویند: «کل شیء فیه حلال و حرام فهو لک حلال، امّا اذا لم یستلزم ذلک