سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 249

الاذن فی المعصیه» اما آنجایی که موجب اذن در معصیت است که عبارت از شبهات محصوره است، آنجا دیگر نه، آنجا«فهو لک حلال» پیاده نمی شود. پس راه تخصیص «کل شیء فیه حلال و حرام» که تا به حال مشی می کردیم این راه بود.

وجود اجماع بر وجوب اجتناب در شبهات محصوره

حالا ممکن است یک راه دیگری هم کسی اضافه کند، بگوید: ما این حرفها را نمی زنیم. ولو این که در شبهات غیر محصوره هم اجماعی بر عدم وجوب اجتناب نداشته باشیم، اما در شبهات محصوره اجماع بر وجوب اجتناب داریم. مثلا کسی تا به حال در شبهات محصوره نگفته: لازم نیست اجتناب کنید. وجوب اجتناب در شبهۀ محصوره، یک مسألۀ اجماعی است، و در معقد اجماع واقع شده است.

ما هردو را برای این بحث ان شاء الله ملاحظه می کنیم. اول مسألۀ اجماع را بررسی می کنیم. با ملاحظۀ اجماع، سه دلیل داریم: یک دلیل«اجتنب عن الخمر» است که دلیل تکلیف واقعی و تکلیف اولی ماست. یک دلیل«کل شیء فیه حلال و حرام» است که از آن استفادۀ حلّیّت می شود. دلیل سوم ما اجماعی است که قائم شده است بر این که در شبهۀ محصوره«یجب الاجتناب».

اولا اینجا خود معقد اجماع، عنوان«الشبهه المحصوره» است لذا وقتی که می خواستیم برای شبهۀ غیر محصوره و محصوره ضابطه بیان کنیم، گفتیم: در صورتی باید روی این عنوان تکیه کرد که دلیل ما اجماع باشد، اما اگر دلیل ما مسائل دیگر شد، کلمۀ محصوره و غیر محصوره در دلایل دیگر به هیچ عنوان مطرح نیست. اما اگر عنوان، معقد اجماع قرار گرفت، خود همین عنوان مطرح است، و خود این عنوان مورد بحث است، که ما عرض کردیم: برای تشخیص این عنوان باید به عرف رجوع کرد.

حالا عنوان این است که اجماع قائم شده است بر این که شبهۀ محصوره«یجب الاجتناب عنها» حالا برای ما یک شبهه ای پیش آمده است(چون بحث ما در صورت شک است) اگر شبهۀ ما، شبهۀ مفهومیّه است، یعنی معنای شبهۀ محصوره ای که در معقد اجماع واقع شده است را ما نمی دانیم، مثل همان مثالی که اول زدیم، منتها از این طرف باید وارد بشویم ما می دانیم عدد ده هزارتا غیر محصوره است، عدد هزار هم محصوره است، لکن روی عدد پنج هزار تردید داریم که آیا از نظر مفهوم«یکون محصوره ام غیر محصوره»؟ اجماع هم روی خروج شبهۀ محصوره منعقد شده است، اینجا چه باید کنیم؟