سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 25

مسأله ای را حل نمی کند، یعنی آیه و روایتی نیامده بگوید که«اذا کان احد الحکمین ظاهریا و الآخر واقعیا» هیچ محذوری در او نیست؟ شما همانجا باید بنشینید حل کنید.

راه حل جمع میان حکم ظاهری و واقعی

جمع بین حکم ظاهری و واقعی به صرف اینکه احدهما ظاهری و الآخر واقعی حل نمی شود، باید اساسی حل شود، که چطور آنجا تناقضی تحقق ندارد؟ و چطور احتمال تناقض هم ندارد؟ شما نگویید آنجا ما نمی دانیم که به حسب واقع شرب توتون حرام است. لکن وقتی احتمالش را دادید و از طرفی هم حکم ظاهری را مناقض با حکم واقعی فرض کردید، باید احتمال تناقض در آنجا بدهید، و احتمال تناقض هم مثل قطع به تناقض محال است، فرقی نمی کند در مسألۀ متناقضین همانطوری که دیروز عرض کردیم.

(سؤال... و پاسخ استاد): گفتیم اینها فارق نمی شود، این تعبیرات مثل بیان موضوع است، مثل این می ماند که شما بگویید: اینجا شبهه بدویه است، اینجا شبهه مقرونه به علم اجمالی است. من هم می دانم آنجا بدویه است و اینجا مقرونه است، لکن ملاکش را باید در نظر گرفت. در شبهات بدویه بین ترخیصی که از حدیث رفع استفاده می شود، و حکم واقعی علی تقدیر ثبوته، که شما احتمال ثبوتش را می دهید، بین این دوتا چه طوری رفع تناقض می شود؟ باید طوری باشد که احتمال هم در کار نباشد. یعنی چه نشده؟ معلوم نیست، یعنی شما احتمال ثبوتش را می دهید؟ علی فرض الثبوت که مناقض با این حدیث رفع است. پس احتمال متناقضین است. همین که شما می گویید منجّز نیست، معنایش این است که مولا رفع ید کرده، منتها کلمۀ تنجّز را هی زیاد تکرار می کنید، همین که می گویید منجّز نیست، یعنی مولا رفع ید کرده از آن تکلیف، نخواسته که آن تکلیف در صورت احتمال ثابت شود، و الاّ در آن مثال ولد مولا که عرض کردیم، با اینکه شما علم هم ندارید، همانجا تکلیف منجّز است. با اینکه علم هم نداری. عنوان نفس محترمه به چه لحاظ؟ شما که یقین نداری به این مسأله، اگر ببینی و یقین کنی بله؟ و الا بین احتمال غرق شدن ولد مولا و احتمال اینکه این مایع خمر باشد، چه فرق می کند؟ هردو احتمال است و اینطور نیست که احتمالش هم غیر عقلایی باشد، هردو احتمال عقلایی است. چطور شده که در اینجا برای شما لازم نیست، لکن در آنجا برای شما لزوم دارد؟

(سؤال... و پاسخ استاد): اگر مولی از تکلیفش رفع ید کرد این تکلیف کانّه لم یصدر