سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 251

لکن در همین مخصّص لبّی هم چون شبهه، شبهۀ مصداقیّۀ مخصّص است، همان طوری که در باب عام و خاص بحث شد، تمسک به عام در شبهۀ مصداقیّۀ مخصّص، به هیچ وجه جایز نیست، چه مخصّص لفظی باشد، یا لبّی باشد، و در لبّی هم بین اجماع و غیر اجماع هیچ فرقی نیست.

لذا روی این مبنا، خود اجماع نمی تواند این مورد را بگیرد، «کل شیء فیه حلال و حرام» هم، که تمسک به عام در شبهۀ مصداقیّۀ مخصّص است، پس این دو دلیل کنار می رود. این دو دلیل که کنار رفت، آن دلیل اول ما که«اجتنب عن الخمر» باشد، به قوّت خودش باقی است برای این که لازمۀ آن دلیل این بود که تا زمانی که از ناحیۀ شارع ترخیص تحقق پیدا نکرده باشد، شما باید احتیاط کنید، شما باید همۀ جوانب و اطراف را رعایت کنید. ادلۀ مرخصۀ ما«کل شیء فیه حلال و حرام» بود، که متأسفانه نشد به این دلیل تمسک کنیم برای این که تمسک به عام در شبهۀ مصداقیّه مخصّص بود. لذا از اجماع و«کل شیء فیه حلال و حرام» که دست ما کوتاه شد، همان دلیل اوّلیّۀ تکلیف به لحاظ حکم عقل به وجوب اجتناب و عدم وجود مرخّصی من قبل المولی، اقتضا می کند که در این مورد که عبارت از شبهۀ مصداقیّۀ عنوان محصوره و غیر محصوره است، شما باید احتیاط کنید.

مکررا گفتیم که عقل عرف حکم می کند به این که شبهات محصوره(آن هم نه به عنوان شبهۀ محصوره، عنوان در اینجا مطرح نیست) هرکجا که اذن در ارتکاب، مستلزم اذن در معصیت باشد، این عنوان از«کل شیء فیه حلال و حرام» خارج شده است. روی این مبنا ما چکار کنیم؟

بررسی مخصص عقلی از نظر حکم متصله یا منفصله بودن

در یکی از مسائلی که با مرحوم محقق نائینی(ره) بحث بود، یک بحث هم در این رابطه بود که اگر مخصّص ما عقلی باشد آیا مخصّص عقلی به منزلۀ مخصّص متصل است یا به منزلۀ مخصّص منفصل است؟ یا بین عقل نظری و عقل بدیهی فرق می کند؟ از عبارت مرحوم محقق نائینی استفاده می شد که بین عقل نظری و عقل بدیهی فرق است.

اگر مخصّص، عقل بدیهی باشد، به منزلۀ مخصّص متصل است اما اگر مخصّص، عقل نظری باشد، چون نیاز به فکر دارد، نیاز به تحقّق مبادی دارد، مخصّص منفصل است.

لکن در جوابی که ما عرض کردیم، به این نتیجه رسیدیم که تمام مخصّصات عقلیّه چه