سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 252

نظریّه باشد، و چه بدیهیّه باشد، به منزلۀ مخصّص متصل است و ما اصلا مخصّص منفصل عقلی تصور نمی کنیم. هرکجا که مخصّص ما عقلی بود، آنجا عنوان مخصّص متصل به خودش می گیرد و جهتش را هم عرض کردیم.

روی این مبنایی که ما ذکر کردیم، اینجا شما فرض کردید که یک مخصّص عقلی دارید، مخصّص عقلی وقتی که به منزلۀ مخصّص متصل شد، مثل این می ماند که روایت از اول این جوری صادر شده است: «کل شیء فیه حلال و حرام فهو لک حلال، اذا لم یستلزم ذلک الاذن فی المعصیه» گویا یک چنین عبارتی با تمام این خصوصیات برای شما آمده است. اگر مخصّص متّصل شد، آیا شما دیگر می توانید به آن دلیل مشتمل بر مخصّص متّصل تمسک کنید؟ اگر گفت: «اکرم العلماء الا الفساق منهم» شما هرجوری در معنای فاسق تردید داشته باشید، چه شبهۀ شما شبهۀ مفهومیّه باشد، و چه شبهۀ شما شبهۀ موضوعیه باشد، به این عبارت نمی توانید تمسک کنید برای این که موضوع این عبارت، عالم غیر فاسق است، اصلا از اول یک موضوع مقیّدی مطرح است. همان طور که اگر شما در عالمیّت و عدم عالمیّت زید به هرگونه ای شک داشته باشید مفهوما او مصداقا نمی توانید به«اکرم العلماء الا الفساق» تمسک کنید، همان طور هم اگر در رابطۀ با فاسق تردید داشته باشید مفهوما او مصداقا، به این دلیل نمی شود تمسک کرد، برای این که این دلیل موضوع دارد، و تا زمانی که موضوعش احرازش نشود«لا یجوز التمسک». آن حرفهایی که در باب مخصّص مجمل مفهومی مردد بین اقل و اکثر زدند، همه مال مخصّص منفصل است. اما اگر مخصّص متّصل شد، به هیچ وجه تخصیص عام در هیچ مرحله ای جایز نیست. پس اگر حکم عقل عرف را به منزلۀ مخصّص متصل قرار دادیم، نتیجه این می شود که اگر در شبهۀ محصوره و غیر محصوره از نظر مفهوم، یا مصداق تردیدی داشته باشید، در هیچ یک از دو صورت به«کل شیء فیه حلال و حرام» نمی توانید تمسک کنید چه شبهۀ شما شبهۀ مفهومیّه باشد، یا شبهۀ شما شبهۀ مصداقیّه باشد. لذا روی این مبنا لازم است به همان دلیل«اجتنب عن الخمر» که اولین دلیل ما در رابطۀ با حکم بوده است، تمسک کنید و وجوب احتیاط را در مورد شک نتیجه بگیرید.

این روی فرض این که دلیل ما در این مسأله، روایات باشد.

پرسش:

1 - معنای شبهه مفهومیه و مصداقیه را بیان کنید.