سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 256

امارۀ عقلائیه در ده هزار مسلّم هست، لکن در اینها به شبهۀ خارجیه تردید داریم که آیا عدد به ده هزار می رسد یا عدد به ده هزار نمی رسد و راهی هم فرضا برای استکشاف نداریم. اگر ده هزار باشد، این شبهۀ خارجیه مبتلی بها است و قطعا خارج است و عنوان مخصّص محقّق است اما احتمال می دهیم که ده هزار نباشد و کمتر از ده هزار باشد. در اینجا دیگر من حیث المفهوم تردید نداریم، بلکه تردید من حیث المصداق است.

نمی دانیم آن عددی که موجب تحقّق امارۀ عقلائیه است، آیا در شبهۀ مورد ابتلاء ما آن عدد واقعیت دارد یا واقعیت ندارد. در اینجا چه کنیم؟ آیا در اینجا هم مثل شبهۀ مفهومیه، احتیاط واجب است؟

جواب این است که نه، به خاطر همان ملاکی که شما در«لا تکرم الفساق من العلماء» در آن فرض شبهۀ مفهومیه اش گفتیم در شبهۀ مصداقیه اش هم مثل همان مثال است. اگر شما شک کردید که زید عالم، فاسق ام لیس بفاسق، نه برای خاطر این که معنای فسق را نمی دانستید، بلکه برای این که تحقق معنای فسق را در زید نمی دانستید، این همان تمسک به عام در شبهۀ مصداقیه مخصّص است، و تحقیق این بود که تمسک به عام در شبهۀ مصداقیه مخصّص جایز نیست. شما اینجا هم بیش از دوتا دلیل ندارید: یک دلیل عبارت از دلیل تکلیف واقعی است، و همان مقتضای علم اجمالی. یک دلیل هم وجود امارۀ عقلائیه علی خلافها، و در این شبهۀ مصداقیه به هیچ کدام نمی توانید تمسک کنید، نه به دلیل مخصّص، برای این که احراز موضوع نشده است، نه به دلیل عام، برای این که تمسک به عام در شبهۀ مصداقیه مخصّص جایز نیست. لذا چیزی که موجب الزام احتیاط باشد، برای شما وجود ندارد. دلیل تکلیف دیگر نمی تواند در اینجا نقشی داشته باشد. لذا در شبهۀ مصداقیه احتیاط واجب نیست.

بررسی جواز و عدم جواز وضو با مایع مردد

بحث شبهۀ غیر محصوره تقریبا تمام شد. فقط یکی دو نکته اینجا لازم است، آن هم به لحاظ این که مورد تعرض واقع شده است و ثمره فقهی هم دارد. یک نکته این است که شما در فقه در بحث وضو ملاحظه فرموده اید اگر یک مایعی مردد شد بین این که مثلا ماء است یا بول است یا مثلا خمر است. یک مایع هم بیشتر نیست، مایعی مردد شد بین انّه ماء أم بول که ما به آن شبهۀ بدویه می گوییم. در شبهۀ بدویه اصاله الحلیه و اصاله الطهاره جریان پیدا می کند لکن سؤال این است که آیا با این مایع مشتبه که حلّیّت و طهارت آن