سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 264

عمومیت امارۀ عقلائیه نسبت به شبهات تحریمیه و وجوبیه

اما آن دلیلی که صاحب کتاب درر اقامه فرمودند، عمومیت دارد. مسألۀ امارۀ عقلائیه در هردو جریان دارد، هم در باب خمر، امارۀ عقلائیه بر این قائم است که«الاناء الاول لیس بخمر، الاناء الثانی لیس بخمر و هکذا الی آخر الانائات» هم در شبهات غیر محصورۀ وجوبیه جریان پیدا می کند، به این صورت که مثلا شما نذر کرده اید که از اناء متعلق به زید شرب کنید، حالا اناء متعلق به زید بین هزار اناء مشتبه شده است، اینجا می آییم سراغ اناء اول، می گوییم: شک داریم که«هذا اناء زید ام لا»؟ امارۀ عقلائیه بر این قائم می شود که«هذا لیس باناء زید». وقتی که امارۀ عقلائیه این معنا را نفی کرد، در نتیجه شرب از اناء اول بر شما لازم نیست، اناء ثانی هم هکذا، و اناء ثالث هکذا، الی آخر الانائات. بطورکلی امارۀ عقلائیه در هرکدام جریان پیدا می کند، و حکم می کند«بانّه لیس باناء زید». وقتی که امارۀ عقلائیه این معنا را نفی کرد، پس بر شما لازم نیست که از این انائات، و حتّی یکی از این انائات شرب کنید برای اینکه آن چه بر شما لازم است، شرب من اناء زید است، و اینجا این امارۀ عقلائیه، کأنّ مثل یک بیّنه ای می ماند که در تک تک اطراف، قائم شده«علی انّه لیس باناء زید». وقتی که اناء زید نشد، «فلا یجب علی الناذر الشرب منه.»

پس نتیجه این طور شد که یکی از ثمراتی که بین آن دو دلیل ظاهر می شود، این است که روایات شبهات وجوبیه را نمی گیرد، مگر این که آنجا یک اجماع بر عدم فصل ضمیمۀ روایات کنیم، و الاّ خود لسان روایات شبهات وجوبیه را نمی گیرد، اما آن دلیل اخیر «بلسانه یعمّ کلتا الشبهتین، التحریمیه و الوجوبیه». این هم به عنوان تتمۀ کلام تذکرش در بحث شبهۀ غیر محصوره لازم بود. این بحث تمام شد.

حکم ملاقی با احد اطراف نجس معلوم بالاجمال و صور مختلف

بحث دیگری که مرحوم آخوند(ره) در کفایه عنوان می فرمایند که این هم در رابطۀ با علم اجمالی است، این است که اگر شما علم اجمالی داشته باشید به این که احد الانائین نجس است، علم اجمالی به وجود نجس بین الانائین در کار باشد و بعد یک چیزی با احد طرفین علم اجمالی ملاقات کند، آیا ملاقی با احد طرفین، یا احد اطراف علم اجمالی، چه حکمی دارد؟