سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 269

خدمت امام باقر(علیه السلام) و عرض کرد: «وقعت فأره فی خابیه فیها سمن أو زیت»، در یک ظرفی که در آن روغن یا زیت بود، یک موشی افتاده در آن و همانجا مرده است، اینجا تکلیف چیست؟ «فما تری فی أکله» آیا خوردن این روغن یا زیت با چنین وضعی جایز است؟ «فقال أبو جعفر(علیه السلام) لا تأکله» حق نداری آن روغن و زیت را بخوری. «فقال الرجل: الفأره اهون علیّ من أن اترک طعامی لاجلها» یک موش کوچکتر از آن است که من یک ظرف بزرگ روغن، یا زیت را به عنوان طعام تهیه کردم، برای یک موش همه را من رفع ید کنم و کنار بگذارم. «الفأره اهون علیّ من أن اترک طعامی لاجلها! فقال: أبو جعفر(علیه السلام)» امام باقر در جواب این حرف، فرمود: «انّک لم تستخف بالفأره» تو فأره را کوچک نشمردی، استخفاف به فأره نکردی، «و انّما استخففت بدینک» بلکه حکم خدا را و دینت را مورد اهانت و حقارت قرار دادی!. کأنّ امام باقر(علیه السلام) استدلال می فرماید: «انّ الله حرّم المیته من کل شیء» خداوند میتۀ از هرچیزی را تحریم کرده و محکوم به حرمت قرار داده است.

استدلال مرحوم شیخ به این روایت، این جوری است می فرماید: رجل که نمی خواست موش را بخورد که امام می فرماید: «انّ الله حرّم المیته من کل شیء» اگر سؤال از خوردن موش می کرد، یک چنین استدلالی به حسب ظاهر درست بود بلکه او می خواست از روغنی که در آن فأرۀ میته واقع شده است، استفاده کند، از زیت استفاده کند، پس چطور امام می فرماید: «انّ الله حرّم المیته من کلّ شیء»؟ شیخ می فرماید: این تناسبش این جوری است که ما باید بگوییم: این ملازمه از نظر امام مسلّم بوده است که وقتی که میته حرام شد، ملاقی این میته هم محکوم به حرمت می شود به طوری که اگر شما از ملاقی اجتناب نکنید، کأنّ از میته اجتناب نکرده اید. و الاّ اگر این حرف را نزنیم و این توجیه را برای روایت قائل نشویم، این استدلال امام چه جوری تمام می شود؟ او نمی خواسته میته را بخورد که امام می فرماید: «انّ الله حرّم المیته من کلّ شیء» پس معلوم می شود که این مقدمه مفروغ عنه بوده است که معنای حرمت میته این است که ملاقی آن حرام است، و اگر کسی از ملاقی اجتناب نکند، کأنّ اجتناب از خود میته تحقق پیدا نکرده است. دقت بفرمایید ببینید این استدلال درست است یا درست نیست؟

پرسش:

1 - دلیل عدم وجوب شبهه وجوبیه غیر محصوره چیست؟