سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 281

یک قطعۀ از این فرش نجس است. فرض می کنیم علم اجمالی دارید به این که یا قطعه یمین این فرش نجس است و یا قطعه یسارش نجس است و بعد با دست مرطوب با قطعۀ یمین ملاقات کردید. اینجا می خواهیم بگوییم: بر شما لازم نیست که دستتان را تطهیر کنید، لازم نیست از دست مرطوب اجتناب کنید. ولو این که با احد طرفین علم اجمالی به نجاست ملاقات کرده برای این که اوّلا معنای«اجتنب عن الفرش» به لحاظ این که نجس است، این در محدودۀ خود فرش است. «اجتنب عن الفرش، اجتنب عنه و عما یلاقیه» نیست.

ملاقی اگر خودش ملاقی با نجس باشد، خودش یک اصالتی در نجاست دارد، و یک استقلالی در محکوم بودن به نجاست دارد«لا بما انه من شئون الاجتناب عن الملاقی».

اینجا اوّل که شما علم اجمالی پیدا کردید، این علم اجمالی شما علی ایّ تقدیر منجّزیت پیدا کرد، یعنی به واسطۀ این که این شبهه اش شبهۀ محصوره است، و علم اجمالی در شبهات محصوره آنجایی که موانعی در بین نباشد، منجّز است، و اینجا هم هیچ گونه مانعی در بین نیست، شما علم اجمالی دارید به این که یا قطعه یمین نجس است و یا قطعه یسار نجس است لذا هیچ گونه مانعی از تنجیز این علم اجمالی و تأثیر منجّزیت نمی بینید. این علم اجمالی اثر می کند و اتصاف به منجّزییت دارد. معنای منجّزیت این علم این است که«سواء کان النجس هی قطعه الیمین او کانت هی قطعه الیسار» علم اجمالی منجّز است.

پس این علم اجمالی در رابطۀ با هریک از دو قطعۀ یمین و یسار، به نحو اجمال کاشفیت پیدا کرد، و نسبت به تکلیف علی کلا التقدیرین برایش منجّزیت تحقق پیدا کرد، بطوری که اگر طرف یسار به حسب واقع نجس باشد، و شما اجتناب نکنید، مسئول هستید. اگر طرف یمین به حسب واقع نجس باشد و اجتناب نکنید، عذری در برابر مولا ندارید برای این که برای علم اجمالی هم در دایره اطراف خودش در شبهات محصوره، مثل علم تفصیلی، عنوان منجّزیت ثابت است.

حالا که این علم اثر کرد و تکلیف علی کلا التقدیرین تنجّز پیدا کرد، مسألۀ دو قطعۀ فرش از نظر صحت احتجاج مولا و منجّزیت علم و کاشفیت علم، هیچ گونه نقطۀ ابهامی در آن وجود نداشت. حالا که با دست مرطوب با قطعۀ یمین ملاقات کردیم، چرا اجتناب از ملاقات از این دست لازم باشد؟ دلیلی که می گوید: اجتناب از این ملاقی لازم است، چیست؟