سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 282

اینجا ممکن است یکی از دو راه به نظر شما بیاید: یک راهش این است که بگویید:

وقتی که قطعۀ یمین وجوب اجتناب پیدا کرد، دست هم که ملاقات با قطعۀ یمین پیدا کرده، معنای وجوب اجتناب از قطعۀ یمین، وجوب اجتناب از ملاقی هم هست.

می گوییم: جواب این را ما دادیم که بر فرض هم قطعۀ یمین نجس باشد، دست شما با آن ملاقات کند، اینجا دو نجس وجود دارد: یکی ملاقی و یکی ملاقی. اینها هرکدام نجاستشان نجاست مجعول خاص است، و هرکدام اصالتا محکوم به نجاست هستند و هرکدام وجوب اجتناب دارند مستقلا. پس از این راه که اجتناب از ید مرطوبه ملاقی مع قطعه الیمین لزوم ندارد.

راه دیگر این است که بعد از آن که دست شما با قطعۀ یمین ملاقات کرد، یک علم اجمالی ثانوی برای شما تحقق پیدا می کند، یعنی همان طوری که شما علم اجمالی داشتید به این که یا قطعۀ یمین نجس است و یا قطعۀ یسار، حالا که دست شما با قطعۀ یمین ملاقات کرد، علم اجمالی پیدا می کنید به این که یا دست، نجس است و یا قطعۀ یسار. وجدانا ما چنین علم اجمالی را داریم و نمی توانیم انکار کنیم. این لازمه ملاقات است. لازمه نجاسه الملاقی، چنین مسأله ای است، ما هم قبول داریم. همان طوری که شما علم اجمالی دارید به این که احدی القطعتین نجس، همین طور هم یک علم اجمالی ثانوی برای شما پیدا می شود، به این که یا ملاقی به قطعۀ یمین نجس است و یا قطعۀ یسار؟ آیا چنین علم اجمالی برای شما تحقق ندارد؟ این را وجدانا نمی توانید انکار کنید.

شرط تأثیر علم اجمالی در تنجّز تکلیف

لکن نکتۀ مورد توجه این است که این علم اجمالی دوم نمی تواند مؤثر در تنجیز باشد و نقش داشته باشد، برای این که شرط تأثیر علم اجمالی این است که علی کلا التقدیرین بتواند منجّز باشد چه این طرف معلومش باشد و چه آن طرف معلومش باشد، باید بتواند منجّز باشد. اما اینجا که شما یک طرف را دست ملاقی قرار می دهید، و یک طرف را قطعۀ یسار فرش قرار می دهید، علم اجمالی شما در رابطۀ با دست می تواند منجّزیت داشته باشد، اما در رابطۀ با قطعۀ یسار چطور؟ تکلیف در قطعۀ یسار بواسطۀ علم اجمالی اول منجّز شد، بواسطۀ علم اجمالی اول وضعش روشن و منکشف شد دیگر معنا ندارد که این قطعۀ یساری که بواسطۀ علم اجمالی اول وضعش مشخص شده است و وجوب اجتناب پیدا کرده، تکلیف علی تقدیر کونه فیه، تنجّز پیدا کرده، حالا هم باز علم اجمالی