سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 290

طرف دوم ملاقی است، اصلا در رابطۀ با ملاقی و ملاقی نیست. اگر ملاقی و ملاقی هم فرضا نبود، نظیر این یک مورد پیدا می کردیم که مسأله تلاقی در آن مطرح نبود، باز همین حرف بوجود می آمد. اساس کار، آن قطعۀ یسار است که در علم اجمالی اول، تکلیف علی فرض تعلق به تنجّز پیدا کرد، آن وقت در علم اجمالی دیگر چطور می شود تکلیف تنجّز پیدا کند؟ چطور می شود در رابطۀ با قطعۀ یسار باز علم اجمالی اثر تنجیزی داشته باشد؟

ملاک تقدّم و تأخّر علم اجمالی

پس اساس البحث و عمده الاشکال، در رابطۀ با ملاقی و ملاقی نیست، که شما بگویید: ملاقی بر ملاقی تقدّم رتبی دارد. ملاقی باید قبل از ملاقی ملاحظه شود. اشکال از نظر طرف بلحاظ همان نکته ای است که در مقدمه این بحث ملاحظه شد. منتها ما باید این حرف شما را هم جواب بدهیم که ملاک در منجّزیت علم اجمالی، تقدّم و تأخّر زمانی حدوث علم اجمالی نیست، بلکه ملاک در تقدّم و تأخّر آن معلوم و منکشف است. اگر معلوم و منکشف تقدّم داشته باشد، ولو این که علم اجمالی متعلق به او بعد از علم اجمالی دیگری پیدا شده، ما باید ملاک را او قرار بدهیم. باید ما روی این بحث کنیم، ببینیم واقعیت مطلب این است که ایشان می فرمایند تا بعد هم برسیم به آن مثالی که ایشان ذکر کرده اند، و به عنوان استشهاد آن مثال را بیان کرده اند.

با قطع نظر از آن مثال(آن مثال، یک حساب خاصی دارد) این مسأله را ملاحظه کنیم.

اینجا باید به دو مطلب توجه کنیم تا ببینیم آیا مسأله ای که ایشان بیان فرموده اند، حقیقت و واقعیت دارد یا نه؟

مرحلۀ تنجّز علم اجمالی و اثر آن

یک نکته این که آیا این که شما می فرمایید: «العلم الاجمالی منجّز»، این منجّزیت اثر چیست؟ اثر ماهیت علم اجمالی است؟ اثر وجود ذهنی علم اجمالی است؟ یا اثر وجود خارجی علم اجمالی است؟ «العلم الاجمالی منجز، أی بماهیته منجّز» مثل أربعه و زوجیت می ماند؟ «او بوجوده الذهنی منجز؟» که اگر علم اجمالی بخواهد به وجود ذهنی اش منجّز باشد، معنایش این است، که اگر شما علم اجمالی را تصور کردید، تصور علم اجمالی موجب تنجّز باشد برای این که معنای وجود ذهنی همین است که شما به آن