سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 293

خارجی مطرح است، دیگر شما چه حق دارید تقدّم و تأخّرهای رتبی عقلی را در کار بیاورید؟ و وقتی که ما حساب وجود خارجی را می سنجیم، می بینیم در وجود خارجی، اولین علم اجمالی که متلبّس به لباس وجود خارجی شده، علم اجمالی بین قطعۀ یسار و ید است. این علم اجمالی اوّلین علم اجمالی متحصل فی الخارج و متحقق در وجود خارجی است و باوجوداین علم اجمالی، دیگر علم اجمالی دوم بلحاظ همان طرف که عبارت از قطعۀ یسار باشد، نمی تواند حالت تنجّز پیدا کند برای این که لازم می آید در یک مورد یک شیء دو مرتبه تنجّز، دو مرتبه حجّیت، دو مرتبه کاشفیت فعلیۀ مستحقه پیدا کرده باشد. پس روی این محاسبه این بیان مرحوم محقق نائینی که آن مسألۀ تقدّم و تأخّر رتبی را مطرح کرده اند، بطورکلی باید کنار گذاشته شود، و تمام الملاک تاریخ حدوث العلم است، ببینیم کدام تاریخ حدوث علم اجمالی از نظر زمان تقدّم دارد. هر کدام که تقدّم داشت، همان وجود خارجی دارد، آن منجّزیت دارد، و حجّیت فعلیه دارد، و دیگر بعد از آن علم اجمالی دوم نمی تواند نقش داشته باشد.

خلاصه بیان ایشان این شد که اینجا باید ما روی وجود خارجی علم اجمالی تکیه کنیم. هرکدام تقدّم زمانی دارد، هرکدام از نظر وجود خارجی، تقدّم دارد و اشکالی هم در منجّزیتش وجود ندارد، او وجود پیدا کرده، حالت تنجیزی علی کلا التقدیرین را ایجاد کرده، آن وقت چطور علم اجمالی که بعد می خواهد وجود پیدا کند، بعد الوجود بیاید باز روی این قطعۀ یساری که تکلیف در آن به علم اجمالی اول تنجّز پیدا کرد، باز بخواهد ایجاد تنجّز تکلیف درباره قطعۀ یسار بکند؟

مثال برای ملاک قرار دادن تقدّم و تأخّر خارجی

پس خلاصه بیان ایشان این شد که ملاک، وجود خارجی است، نه آن تقدّم و تأخّرهای رتبی که مربوط به جهان عقل و وعاء عقل است. مثال این است شما عصر، علم اجمالی پیدا کردید به این که این دو اناء که یکی یمین است و یکی یسار، یک قطرۀ دمی در اول ظهر فی احد الانایین واقع شد، شما الان هستید و این دو اناء، و این که علم اجمالی دارید به این که اول ظهر، قطره ای از دم فی احد الانایین وقوع پیدا کرد. مدتی به این حال گذشت و علم اجمالی شما به حسب ظاهر منجّز بود و اثر را شما بر آن بار کردید. شب که شد شما به این معنا توجه پیدا کردید که اول صبح همین روز گذشته یک قطرۀ خونی، یا در این اناء یمین واقع شد، یا روی فرش ریخت که این علم اجمالی