سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 302

آثار شرعیه مترتب بر کرّیت، این است که الکر مطهر. شارع می خواهد بگوید: هذا الماء مطهر، یعنی می گوید: «هذا الماء احکم بأنّه کرّ مطهّر». اگر شارع حکم کرد این آب را حکم به کرّیت و مطهریتش بکن، دیگر من شک ندارم در بقاء و عدم بقاء نجاست عبا، یعنی من در عالم تعبّد می دانم عبا پاک است، دیگر نباید شک در نجاست داشته باشم.

شارع می گوید: «احکم بأنّه کرّ و مطهّر». من عبا را با همین آب تطهیر کردم. وقتی که شارع می گوید: «احکم بأنّ هذا الماء مطهر» معنایش این است که«عبائک طاهر.» و اگر عبای شما با استصحاب اول طاهر شد، در حقیقت شما در جوّ تعبّد، دیگر اصلا شک ندارید در این که آیا عبا نجس است یا پاک است تا یک استصحاب نجاستی در عبا جاری کنید.

پس صرف مسألۀ سببیت و مسببیت نیست، مسأله این است که مسبب ما از آثار شرعیۀ سبب شناخته شده و وقتی که شارع می گوید: در استصحاب جاری در سبب حکم به بقای سبب بکن، معنای حکم به بقای سبب، این است که تمام آثار شرعیه را بر آن مرتّب بکن، و یکی از آثار شرعیۀ مرتب بر این سبب، این است که عبایی که با آن تطهیر شده، پاک است. و اگر شارع گفت: حکم به پاکی عبا کن، دیگر من تعبّدا در نجاست و طهارت شک ندارم تا استصحاب بقای نجاست در عبا جریان پیدا کند.

عدم تقدّم اصل سببی غیر شرعی بر اصل مسببی

اما اگر در اینجا ما یک سبب و مسببی داشتیم که بین آنها سببیت و مسببیت وجود داشت، اما مسبب از آثار شرعی سبب نبود. مسبب ارتباطی به سبب نداشت به صورتی که اثر شرعی اش شناخته شود که مثالش را در ما نحن فیه منطبق می کنیم، اینجا دیگر چه دلیلی داریم که اصل جاری در سبب، حاکم بر اصل جاری در مسبب است؟ عرض کردم:

این آیه و روایاتی نیست که ما به اطلاق و عمومش تمسک کنیم، باید ملاک در آن تحقق داشته باشد، و ملاک هم همان بود که گفتیم. مسببی که از آثار شرعیۀ سبب شناخته شود، اما مسببی که از آثار شرعیۀ سبب شناخته نشود، اینجا وجهی ندارد که بگوییم: اصل جاری در سبب، بر اصل جاری در مسبب حاکم است.

یک خلطی که در ما نحن فیه شده این است که گفته شده: «طهاره الملاقی و نجاسته، مسببه عن طهاره الملاقی و نجاسته». خلطش این است که ما قبول داریم که نجاست ملاقی از آثار شرعیۀ نجاست ملاقی است. (باز این که از آثار شرعیه است، نه به معنای