سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 316

این ملاقی استفاده شود، چون طهارت محرز ندارد. این علی القاعده است.

بررسی ورود شبهه در صورت حدوث ملاقات بعد از علم اجمالی

آن که ما رویش تکیه داریم این فرض است که اگر ملاقی، طرف علم اجمالی نباشد، از اول علم اجمالی پیدا شد به این که یا این اناء نجس است یا آن اناء است، بعد دست با احد الانائین ملاقات کرد که ملاقات بعد از علم اجمالی تحقق پیدا کرد، ملاقات بعد از حدوث علم اجمالی واقع شد. حالا اینجا می خواهیم ببینیم آیا این شبهه پیاده می شود یا نه درحالی که ما همه مبانی این شبهه را هم پذیرفتیم؟

اینجا ما معتقدیم که این شبهه پیاده نمی شود، برای این که ما در باب عدم جریان اصول عملیه در اطراف علم اجمالی، گفتیم: ملاک عدم جریان به حسب واقع، مخالفت عملیۀ با تکلیف معلوم بالاجمال است. گفتیم: اگر در اطراف علم اجمالی بخواهد دو اصل عملی جریان پیدا کند، لازمه اش این است که مخالفت عملیه با آن تکلیف معلوم بالاجمال تحقق پیدا کند، مخالفت قطعیۀ عملیه تحقق پیدا کند، و هو غیر جائز.

ملاک مخالفت عملیه با تکلیف معلوم

اینجا باید به این مسأله، یک نکته ای را اضافه کنیم که آیا در مخالفت عملیه، آن که ملاک است، صرف مخالفت عملیه با تکلیف معلوم است یا این که یک قید دیگر هم باید اضافه کنیم؟ مخالفت عملیۀ با تکلیف معلوم منجّز، و الاّ صرف معلومیت تکلیف اگر موجب تنجّز تکلیف نشده باشد، اگر موجب این نشده باشد که تکلیف صحّت احتجاج پیدا کند، در عین این که این مخالفت عملیه با تکلیف معلومه است، مع ذلک این مخالفت عملیه مضر و ممنوع نیست. آن که ممنوع است، یک تکلیف معلومی است که به مرحله تنجّز رسیده باشد، آنجا مخالفت عملیه اش قادح و مضر است.

مثال ذلک: اگر شما علم اجمالی داشتید به این که یا اناء یمین وجوب اجتناب دارد یا اناء یسار، بعد از این، یک علم اجمالی دیگری پیدا کردید به این که یا یکی از این دو اناء وجوب اجتناب دارد یا اناء سومی که خارج از دو طرف معلوم بالاجمال اول بود یعنی در حقیقت ما اینجا سه اناء داریم. اول علم اجمالی پیدا کردیم به این که یا اناء اول وجوب اجتناب دارد، یا اناء وسط. بعد علم اجمالی پیدا کردیم به این که یا اناء وسط وجوب اجتناب دارد، یا اناء آخر.