سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 320

وجود نمی آورد.

اما بحث این است اگر بخواهیم طبق مبنای معروف بین متأخرین مشی کنیم، یعنی در حقیقت روی مبنای مرحوم آخوند و مرحوم شیخ(علیهما الرحمه) که یکی از شرایط تأثیر علم اجمالی را دخول جمیع الاطراف فی محل الابتلاء می دانند، آیا روی این مبنا اینجا مسألۀ همین طور است که مرحوم آخوند بیان کردند؟

شرط مانعیت خروج از ابتلا نسبت به تأثیر علم اجمالی

ربما یقال به این که همین جا ما می توانیم اشکال کنیم بگوییم: این که شما خروج از محل ابتلا را مانع از تاثیر علم اجمالی می دانید، این در آنجایی است که یکی از اطراف علم اجمالی به طوری از محل ابتلا خارج شود که حتی یک اثر مبتلا به هم نداشته باشد، یعنی در رابطۀ با آن خارج از محل ابتلا، شما هیچ حکمی و هیچ عمل مورد ابتلائی ندارید. این از محل ابتلا خارج شده و هیچ اثری از خودش به جای نگذاشته اما اگر یک جایی را فرض کنیم که یک چیزی از محل ابتلا خارج شده، خودش کنار رفته، لکن یک اثر مبتلابهی از خودش به جای گذاشته که الان وجود دارد، آیا این را هم می توانیم بگوییم: خارج از محل ابتلا است؟ ما نحن فیه من هذا القبیل است برای این که گرچه ملاقی از محل ابتلا خارج شده اما اثر ملاقی در ملاقی پیدا می شود، و اثر مبتلا به ملاقی عبارت از خود ملاقی است، یعنی در حقیقت وقتی ملاقی محل ابتلا شد، مثل این می ماند که ملاقی محل ابتلا باشد. در موارد دیگر هم همین طور است. در غیر مورد علم اجمالی اگر دستتان با یک چیزی ملاقات کرد که آن چیز مشکوک النجاسه و الطهاره است، لکن این چیز از محل ابتلا خارج شد، الان ما نمی توانیم در این چیزی که از محل ابتلا خارج شده، یک اصاله الطهاره ای جاری بکنیم، نه به لحاظ خودش بلکه به لحاظ دستی که با او ملاقات کرده است.

مثلا(همان مثال چند روز پیش را می زنیم): اگر عبایتان را با یک آب مشکوک الکرّیه شستید، شک دارید که این آب کرّیت دارد یا ندارد. یک وقت این است که آب موجود است و شما استصحاب کرّیت می کنید و نتیجه می گیرد طهارت عبایی که با این آب شسته شده، این مسألۀ روشن است. اما سؤال این است که اگر وقتی که شک کردید در کرّیّت این آبی که عبایتان به آن تطهیر شده که آن آب را بعد از شستن عبای شما از حوض بیرون ریختند، اینجا چون آبی وجود ندارد آیا نمی توانیم استصحاب کرّیّت کنیم