سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 335

را مرکب از چند ماده قرار دهید، چند مادّه ای که جنبۀ علاجی دارد را به هم مخلوط کنید، و بعد مرکّبی بوجود می آید. در این ترکیب واقعی، لازمۀ ترکیب واقعی این است که این مواد قبل از آن که حالت امتزاج و حالت ترکیبی پیدا کنند، هرکدامشان یک استقلالی دارند، هرکدامشان یک صورتی دارند که شما می گویید: «شیئیه الشیء بصورته» و هر کدام یک صورتی دارد، و شیئیت مستقله ای دارد. لکن بعد از آن که ترکیب تحقق پیدا کرد، یک حالت کسر و انکسار بوجود می آید، و در نتیجۀ این حالت، این مواد صورتهای اولیۀ خودشان را که استقلالشان در رابطۀ با آن صورتها بود، از دست می دهند. آن قیافه ها دیگر عوض می شود، آن جهات امتیازیّه از بین می رود، و بعد از آن که حالت خلط و امتزاج و ترکیب به وجود آمد، یک صورت جدیدی تحقق پیدا می کند، یک صورت تازه ای پیدا می شود، «و هو صوره المرکب، صوره المجموع» که این صورت مغایر با صورتهای اجزاء است. آن اجزاء در مقام تحقق این مرکب مثل این که فداکاری کردند، حالت فنا پیدا کردند، صورتهای خودشان را از دست دادند، تا در نتیجه یک صورتی به عنوان صوره المجموع و صوره المرکب تحقق پیدا کند، بحیثی که این معجونی که مثلا از مرکب از چند ماده شده است، شما این معجون را به هرکسی ارائه دهید، هیچ گاه صورت یکی از آن مواد دهگانه را در این معجون مشخص نمی بیند.

می بیند این معجون یک صورت جدیدی دارد غیر از آن صورتهای دهگانه ای که برای مواد قبل الامتزاج و الترکیب تحقق داشت.

مرکبات اعتباریه و فرق آن با مرکبات حقیقیه

در مرکبات اعتباریه هم همین معنا هست منتها با یک فرق. فرق این است که در مرکبات حقیقیه، این انعدام صورتها و تشکّل یک صورت جدیدی برای مجموع، یک واقعیت است، یک حقیقت است، یک امر فرضی و اعتباری نیست. وقتی یک معجونی مرکب از ده ماده شد، آن صورتها واقعا از بین رفته است و واقعا یک صورت جدیدی به نام مرکب بوجود آمده است، بحیثی که در این معجون برای هیچ یک از مواد، شما نمی توانید استقلال و صورت خاصی واقعا تصور کنید.

در مرکبهای اعتباریه هم این مسأله وجود دارد، منتها نه در عالم واقعیت، بلکه در عالم اعتبار، یک چنین چیزی به این کیفیت هست که مولا می خواهد برای این مردم یک عبادتی که موجب معراج اینها بشود و قربان کل تقی باشد، را می خواهد مأموربه قرار