سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 337

که یک مرکب حقیقی تحقق پیدا بکند. مرکب اعتباری هم همین طور است، رکوعی که جزء نماز است، دیگر استقلال ندارد، سجودی که جزء نماز است، دیگر حالت استقلال در آن ملاحظه نمی شود این فقط به عنوان جزئیت للمرکب مطرح است، فقط به عنوان دخالت در آن هدف مرکّب مطرح است و برای دخالت در آن هدف مرکّب رکوع فقط جزئیت دارد، یعنی آن هدف و نتیجه بر مجموع مرکب بار می شود، مثل این که آن خاصیّت معجون مرکب از ده ماده بر آن مرکب حقیقی از ده ماده ترتب پیدا می کند، این اثر و خاصیت صلاه هم بر این مرکب از ده جزء فرضا ترتب پیدا می کند.

نتیجتا مرکب اعتباری در آن حیث مربوط به معنای ترکیب، که معنایش از بین رفتن استقلال اجزاء و فنا اجزاء در مرکب باشد، با مرکبات حقیقیه یکسان است، منتها فرقش این است که آن از بین رفتن در مرکبات حقیقه در رابطۀ با واقعیت است و این فناء در اینجا در رابطۀ با مقام جعل و اعتبار است. این یک مطلبی است که ما باید دربارۀ مرکبات اعتباریه به آن توجه داشته باشیم.

مرکبات اعتباریه از نظر مقام اتیان با مقام امر

مطلب دوم؛ مرکبات اعتباریه از نظر مقام آمر، و از نظر مقام مأمور، یک حالت تعاکسی بینشان هست به این کیفیت: مولا وقتی می خواهد«اقیموا الصلوه» بگوید، وقتی که می خواهد یک مرکب اعتباری تشکیل بدهد، و این مرکب اعتباری را مأموربه قرار بدهد، مراحل کار به این صورت است که اولا اجزاء را در نظر می گیرد، و از این اجزاء یک مرکبی به نام صلاه درست می کند، و بعد آن صلاه را مأمور قرار می دهد. یعنی از نظر آمر، مسأله، مثل مرکبات خارجیه است. وقتی که یک کسی بخواهد یک معجونی را تشکیل بدهد، اولا مواد را جمع آوری می کند، بعد این مواد را باهم مخلوط می کند، بعد مخلوط را در اختیار مریضی که با این معجون معالجه می شود قرار می دهد. از نظر مقام امر و آمر، در مرکبات اعتباریه مسألۀ به همین سبک است.

اما از نظر مکلّفین و شخص مکلّف که در مقام امتثال برمی آید، شما وقتی که اول ظهر در مقام امتثال امر مولا برمی آیید، چکار می کنید؟ اول صلاه را اراده می کنید، بعد از آن که صلاه را اراده کردید، می بینید که صلاه مرکب از اجزا است، تک تک اجزا را اراده می کنید، تکبیره الاحرام را اراده می کنید، قرائت الفاتحه را اراده می کنید، قرائت سوره را اراده می کنید، رکوع را اراده می کنید و هکذا. این طور نیست که شما مثل مقام آمر به این