سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 339

شرعی، بلکه لزوم عقلی، و عقل حکم می کند به این که باید مقدمه قبل از ذی المقدمه اتیان شود. آیا در مقدمات داخلیه همین مسائل مطرح است؟ آیا همان طوری که مقدمات خارجیه وجوب غیری دارد، آیا رکوع هم وجوب غیری دارد؟ سجود هم وجوب غیری دارد؟ تکبیره الاحرام هم وجوب غیری دارد؟

کسی ابتداء بگوید: اینها هم مقدمات داخلیه هستند، و همان طوری که مقدمات خارجیه، وجوب غیری پیدا می کنند، مقدمات داخلیه هم وجوب غیری پیدا کنند. آن وقت نتیجه این حرف این بشود که تمام اجزای نماز، تک تک وجوب غیری پیدا کند. آن وقت سؤال شود: پس وجوب نفسی دیگر به چه تعلق پیدا کرده است؟ متعلق وجوب نفسی کدام است؟ ما که نماز را مرکب از این ده جزء می دانیم، معنای مرکب این نیست که نماز«امر آخر یتحصّل من هذه الاجزاء» معنای مرکب، این نیست. نماز همین هاست، همین تکبیره الاحرام و قرائت و رکوع و سجود و تشهد و تسلیم است نه یک امری که از اینها تحصّل پیدا کند، و مغایر با اینها باشد. مثل آن حرفی نیست که بعضی ها در باب وضو و غسل می زنند که می گویند: مأموربه آن طهارت باطنیه است، و طهارت باطنیه از این وضو و غسل و تیمم تحصّل پیدا می کند. آن مسألۀ اسباب و محصّلات، یک بحث دیگری دارد که در همین دوران بین اقل و اکثر، یکی از مباحثی که باید دنبال شود، مسألۀ اسبابت و محصّلات است. اما در باب جزء و کل، هیچ مسأله ای غیر از اجزا نداریم.

نماز، یعنی تکبیر و قرائت و رکوع و سجود و تشهد و تسلیم. خود این نماز است، نه یک امر حاصل از اینها. آن وقت اگر خود اینها نماز شد، چطور می شود که هم وجوب نفسی در کار باشد؟ و هم وجوب غیری در کار باشد؟ این امر قابل تعقلی نیست. پس اینجا چه باید گفت؟ آیا بطور کلی مسألۀ مقدمیت اجزا را انکار کنیم و بگوییم: اجزا برای تحقق کل، مقدمیت ندارد، جزء، مقدمه تحقق کل نیست؟ این که خلاف واقعیت است. آیا می شود کل بدون جزء تحقق پیدا کند؟ اگر نمی شود کل بدون جزء تحقق پیدا کند، پس چطور مقدمیت اجزا را منکر شویم؟ و اگر مقدمیت اجزا را منکر نشدیم، مسألۀ وجوب غیری را چه کنیم؟ اگر چیزی مقدمیت پیدا کرد، بنابر وجوب غیری مقدمه، باید اتصاف به وجوب غیری داشته باشد.

عدم وجوب غیری مقدمات داخلیه در مرکب اعتباری

اینجا واقع مطلب این است که اگر خودمان هم یک مرکب اعتباری داشته باشیم و او