سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 340

را نسبت به فرزندانمان مورد امر قرار دهیم، به این مسألۀ می رسیم که در عین این که اجزا، مقدمات داخلیه هستند، لکن مقدمات داخلیه، وجوب غیری ندارند، برای این که این وجوب غیری را برای این می خواهیم که ذی المقدمه حاصل بشود، لکن ما بالاتر از وجوب غیری اینجا داریم و آن وجوب نفسی است. آیا وجوب نفسی به مقدمات تعلق گرفته است؟ می گوییم: نه. وجوب نفسی به نماز متعلق شده است. همین وجوب نفسی متعلق به نماز، به لحاظ این که نماز غیر از این اجزا، چیزی نیست، شما را دعوت می کند به این که اجزا را انجام دهید، شما را تحریک می کند به این که اجزا را در خارج ایجاد کنید. آیا چه چیزی شما را وادار می کند به این که رکوع را انجام بدهید؟ بیننا و بین وجداننا چه چیزی ما را وادار می کند که تکبیره الاحرام را در نماز بگوییم؟ آیا جز امر متعلق به نماز؟ جز«اقیموا الصلوه» که در کتاب با آن تکرر و تأکید وارد شده است؟ در مقام تحریک و داعویت، می بینیم که همان امر متعلق به نماز ما را تحریک می کند، همان امر متعلق به نماز داعویت دارد.

اگر بگویید: ما در کفایه خواندیم، صدجا مرحوم آخوند(ره) فرمودند: «الامر لا یکاد یدعوا، الاّ الی متعلقه»، امر فقط دعوت به متعلق می کند، خارج از دایرۀ متعلق امر، معقول نیست که امر نسبت به او داعویت و تحریک داشته باشد، پس شما چطور می گویید: امر متعلق به صلاه ما را به رکوع تحریک می کند؟ امر متعلق به صلاه ما را به سجود تحریک می کند؟ مگر رکوع متعلق امر است؟ مگر سجود متعلق امر است؟ صلاه، متعلق امر است.

مغایرت بین مرکب و اجزاء آن

جواب این است: درست است که ما بین اجزا و بین مرکب یک نوع مغایرتی ملاحظه می کنیم، لکن نحوه مغایرت به همین مقدار است که مرکب، اجمالی است از این تفصیل، و این تفصیل آن مرکب است. مثلا، مثل انسان و حیوان ناطق است. در انسان و حیوان ناطق، شما چه فرقی ملاحظه می کنید جز این که انسان، اجمالی است از حیوان ناطق، و حیوان ناطق، یک تفصیلی است از انسان. مسألۀ به این صورت است. اگر این مقدار مغایرت در کار بود که مسألۀ اجمال و تفصیل بود، دیگر معنا ندارد که بگوییم: امر متعلق به صلاه ما را به رکوع دعوت نمی کند؟ خارجا می بینیم که دارد دعوت می کند. چرا شما رکوع می کنید؟ می گویید: برای«اقیموا الصلوه». چرا سجود می کنی؟ برای«اقیموا الصلوه». همان امر با این که به اقامه الصلوه و به ایجاد الصلوه متعلق است، مع ذلک شما