سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 341

را به اجزا دعوت می کند و این طبق همان مبنایی است که مغایرت بین اجزا و مرکب، مثل مغایرت بین یک مقدمۀ خارجیه، و ذی المقدمه نیست. آنجا کون علی السطح معنا ندارد که شما را به نصب سلم دعوت کند! نصب سلّم، یک واقعیت است و کون علی السطح یک واقعیت دیگر است. اما در اینجا نماز همین اجزا است، اجمال همین اجزا است، و اجزا هم تفصیل همان اجمال است، و مغایرتی به نحو دیگر در اینجا وجود ندارد.

پس این مقدار روشن شد که امر متعلق به یک مرکب اعتباری، با این که مسلّم، امر واحد است، متعلقش هم واحد است، لکن بالوحده الاعتباریه و بالترکیب الاعتباری. با این که امر تنها به متعلق دعوت می کند و امکان ندارد که امری خارج از دایره متعلق، مورد تحریک و دعوت واقع شود، معذلک می بینیم که حساب مرکب و اجزا، حساب خاصّی است، حسابی نیست که بگوییم: امر متعلق به مرکب، ارتباطی به اجزا ندارد بلکه همان امر متعلق به مرکب در مقام تحریک و داعویت به اتیان اجزای مرکب کافی است.

نتیجه این می شود که اجزای مرکب در عین این که مقدمات داخلیه هستند، و ما نمی توانیم مسألۀ مقدمیت آن را انکار کنیم، برای این که هیچ مرکبی بدون جزء نمی تواند تحقق پیدا کند، اگر بگوییم: «المرکب یتوقّف علی اجزائه» آیا این عبارت غلط است؟ اگر بگوییم: «المرکب لا یتحقق بدون اجزائه» این عبارت غلط است؟ در عین این که اجزا، مقدمیت داخلیه دارند معذلک نه وجوب غیری دارند، آن طوری که قائل به وجوب مقدمه می گوید، نه لزوم عقلی دارند، آن طوری که منکر وجوب مقدمه معتقد است بلکه یک مطلب سومی است، و آن این است که همان امر متعلق به کل ما را تحریک می کند الی اتیان الاجزاء، و ایجاد الاجزائه فی الخارج.

پرسش:

1 - مرکب حقیقی را با مثال تعریف کنید.

2 - مرکبات اعتباریه و فرق آن را با مرکبات حقیقیه توضیح دهید.

3 - مرکبات اعتباریه را از نظر مقام اتیان و مقام امر بررسی کنید.

4 - رابطۀ امر متعلق به مرکب با اجزای مرکب به چه صورت است؟

5 - آیا مقدمات داخلیه در مرکب اعتباری وجوب غیری دارند؟ توضیح دهید.

6 - مغایرت بین مرکب و اجزای آن به چه صورت است؟