سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 343

که«المرکب یتوقف علی کل جزء من الاجزاء» و این توقف، معنای مقدمیت است منتها مقدمۀ داخلیه است در مقابل مقدمۀ خارجیه. و فرق مقدمۀ داخلیه با مقدمۀ خارجیه در همین معناست، که اصلا مقدمۀ داخلیه از حریم بحث در باب مقدمۀ واجب بیرون است، از محل نزاع در آن بحث بیرون است. محل نزاع در بحث مقدمۀ واجب، عبارت از مقدمات خارجیه است. بعضی ها در آن محل نزاع قائل به وجوب غیری مقدمه شدند و بعضی ها هم وجوب غیری مقدمه را انکار کردند و همان لزوم عقلی و لابدّیت عقلیه را در باب مقدمات مطرح کردند.

ما می خواهیم بگوییم: مقدمات داخلیه نه وجوب غیری دارد، و نه لابدیت عقلیه دارد برای این که این وجوب غیری و لابدیت عقلیه برای این جهت مطرح می شود که شما می خواهید داعی به اتیان مقدمه را درست کنید، محرک به اتیان مقدمه را شما درست کنید. بگویید: چه چیزی انسان را وادار می کند به این که وقتی مولا می گوید: «کن علی السطح» انسان نصب سلّم کند. آنها می گویند: محرّک، وجوب غیری است، اینها می گویند: محرک، لابدیت عقلیه است. اما در باب اجزا مأموربه مرکب، در باب اجزای صلاه، یک داعی بالاتر و یک محرک قوی تر داریم و آن امر متعلق به خود نماز است.

«اقیموا الصلوه» شما را وادار کرده به این که تکبیره الاحرام بگویید. «اقیموا الصلوه» شما را وادار کرده به این که فاتحه الکتاب را به عنوان قرائت و حکایت بخوانید و هکذا فی الرکوع و السجود. و این یک معنای وجدانی است. چه چیزی انسان را وادار می کند بر تکبیره الاحرام؟ غیر از«اقیموا الصلوه» چیز دیگری اینجا مطرح است؟ لذا همان امر متعلق به مرکب در عین این که به اجزا تعلق نگرفته، و اجزا، اجزای مأموربه است، نه خود مأموربه، لکن امر، داعویت به اتیان اجزا و مقدمات داخلیه دارد.

تبعّض امر نسبت به اجزای مرکب

این حرفی که ما می زنیم غیر از حرف دیگری است که یک قدری شبیه این حرف است، و این حرف شبیه را مرحوم آقای بروجردی(اعلی الله مقام الشریف) گاهی می فرمودند، و من هم در تقریرات صلاه ایشان یکی دو جا همین مسأله را به عنوان ایشان نوشته ام. آن حرف این است که کسی مسأله را به این صورت طرح کند، بگوید: امر متعلق به مجموع شده، لکن به این کیفیت که این امر کأنّ ابعاضی دارد، خود امر ابعاض دارد، و هر بعض از این امر به جزئی از اجزای مرکب مأموربه تعلق گرفته. و اگر بخواهیم