سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 351

این مرکب، تحقق پیدا می کند. چون یک امر وحدانی است و یک شیء واحدی ملاحظه شده، لابد دارای یک صورتی است. اگر مأموربه، عبارت از صلاه نه جزئی باشد، معنایش این است که مأموربه ما یک صورت وحدانی بین نه جزء است. و اگر مأموربه عبارت از ده جزء باشد، معنایش این است که مأموربه، یک صورت وحدانی مرکب از ده جزء است. ولو در کلام این مستشکل این معنا ذکر نشده ولی در حقیقت می خواهد بگوید:

همان طور که در مرکبات حقیقیه اگر شما یک معجون مرکب از نه جزء داشته باشید، این یک صورت خاصی دارد، آن اجزا و مواد، هرکدام صورتشان را از دست داده اند، و در نتیجه یک صورتی برای مجموع مرکب و ممتزج پیش آمده و اگر یک معجونی مرکب از همین نه جزء با یک جزء دهم پیدا کنیم، این یک صورت دیگری دارد، یک وضع دیگری دارد. معجون مرکب از نه جزء، «له صوره مغایره» لمعجون مرکب از ده جزء. این طور نیست که با اضافه شدن یک جزء، وضع تغییر نکند.

علاوه این که همه اش مسألۀ نه جزء و ده جزء نیست، گاهی در اقل و اکثر ارتباطی، امر بین دو جزء و سه جزء دایر است. در مرکبات حقیقیه هم گاهی مسأله این طور است، معجون مرکب از دو جزء، با معجون مرکب از سه جزء مغایر است. این یک صورت خاصه ای دارد، آن هم یک صورت دیگری دارد. پس کأنّ همان طور که در مرکبات حقیقیه به اعتبار کثرت و قلّت اجزا، صورت آن مرکب تغییر می کند، و صورت اقل و اکثر باهم متغایر هستند، بطوری که ما نمی توانیم بگوییم: این معجون مرکب از دو جزء، اقل از معجون مرکب از سه جزء است. مسألۀ اقل و اکثر نیست. مسألۀ مغایرت است. این معجون مغایر لذلک المعجون. این مرکب از دو جزء است، او مرکب از سه جزء است.

تشابه مرکبات اعتباریه با مرکبات حقیقیه

همان طور که در مرکبات حقیقیه این طور است، این مستشکل می گوید: در مرکبات اعتباریه هم مسأله به این کیفیت است. نماز نه جزئی، مغایر با نماز ده جزئی است. نماز نه جزئی یک صورت وحدانیۀ بین نه جزء است، نماز ده جزئی یک صورت وحدانیه بین ده جزء است، و چون بین اینها مغایرت تحقق دارد، لذا با این که کلمۀ اقل و اکثر را در اینجا مطرح می کنیم، ولی معنایش این نیست که این اقل و اکثر را در مقابل متباینین بدانیم، بلکه این هم از مصادیق متباینین است. متباینین منحصر به این نیست که شما علم اجمالی داشته باشید به این که یا نماز جمعه واجب است، یا نماز ظهر، بلکه اینجایی هم که نماز