سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 353

جزئی، یک صورت مغایری با نماز ده جزئی دارد. این دارای یک صورت و یک حقیقت است، آن دارای یک صورت و حقیقت دیگر است. چون وقتی امر بین نه جزء و ده جزء دائر می شود، مسألۀ متباینین را ما در اینجا پیاده کنیم.

و از نظر وجدان متشرعه هم مسأله این طور است. مثلا کسی که فراموش کرد سوره را بخواند، بر فرضی هم که سوره جزئیت داشته باشد، آیا من که نماز با سوره می خوانم، به لحاظ عدم نسیان سوره، با کسی که سوره را فراموش می کند، و در نتیجه سوره برای او به علت فراموشی جزئیت ندارد، دو صورت در کار است اینجا؟ دوتا مأموربه در کار است؟ دوتا حقیقت مأموربه است؟ بگوییم: آن نمازی که برای من مأموربه است، حقیقتش مغایر با حقیقت نمازی است که برای ناسی سوره مأموربه است؟ آیا از نظر عرف متشرعه ما می توانیم اینجا مسألۀ تغایر و تعدد حقیقت را مطرح کنیم؟ پیداست که مسأله به این صورت نیست.

لزوم احتیاط به جمع بین اقل و اکثر نه اتیان به اکثر

و ثانیا سلّمنا که این داخل در متباینین است. اگر داخل در متباینین شد، اقل و اکثر عنوان تباین پیدا کرد، همان حرفی که در متباینین می زدید باید اینجا بگویید. در مسألۀ نماز ظهر و نماز جمعه که علم اجمالی به وجوب احدهما دارید، می گفتید: هردویش را باید اتیان کند. لازمۀ علم اجمالی و تباین بین الصلاتین این است که در مقام امتثال، هر دو را اتیان کند. اینجا اگر شما می گویید: اقل و اکثر دو صورت متغایر و متباین دارد، پس چرا در مقام احتیاط می گویید: همان نماز ده جزئی را بخواند، ممکن است مأموربه نماز ده جزئی باشد؟ مگر شما نمی گویید: نماز نه جزئی، مغایر با نماز ده جزئی است؟

شما اگر در مقام امتثال، نماز ده جزئی را بخوانید، یقین به امتثال پیدا نکرده اید. وظیفۀ شما روی این مبنا این است که باید یک نماز نه جزئی بخوانید. همان کاری که در متباینین بود، و همان وظیفه ای که در آنجا انجام می دادید، همان وظیفه باید در اینجا پیاده شود.

پس چرا شما می گویید: احتیاطش این است که همان اکثر را انسان اتیان کند؟ بلکه احتیاط به جمع بین الصلاتین است. یک بار نماز را بدون سوره، و یک بار نماز را مع السوره انجام دهد تا یقین کند به این که مأموربه در خارج حاصل شده درحالی که شما نمی توانید ملتزم به این حرف بشوید، و هیچ کس در باب احتیاط در اقل و اکثر، چنین حرفی را نزده است. همه گفته اند: در باب اقل و اکثر احتیاطش به این است که انسان نماز