سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 367

درس دویست و شصت و هفتم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

عدم انحلال علم اجمالی در شک در اقل و اکثر ارتباطی

بحث در اشکالاتی بود که دربارۀ جریان برائت عقلی در اقل و اکثر ارتباطی اجزا مطرح بود. یکی از این اشکالات عبارت از این است که می گوید: اگر بخواهید برائت عقلیه را در رابطه با اکثر جاری کنید، لازم است که علم اجمالی شما انحلال پیدا کند، و اقل به صورت یک متیقّن و اکثر به صورت مشکوک، بیرون بیاید و برائت عقلی در مشکوک، جاری شود درحالی که این تحقق پیدا نمی کند. شما نمی توانید اکثر را مشکوک قرار دهید، و اقل را متیقّن، برای این که این علمی که شما دربارۀ اقل دارید، و اقل را می خواهید معلوم بالتفصیل قرار دهید، واقعش این است که اقل دو حالت دارد:

یک حالت این که اقل واجب باشد بوجوب نفسی، که معنای وجوب نفسی این است که«یترتب علی ترکه العقوبه». اگر تمام واجب، اقل شد، اگر نماز، عبارت از نه جزء شد، این حالت پیش می آید که ترک نه جزء، ترک واجب نفسی خواهد بود، و ترک واجب نفسی«یترتب علیه العقوبه».