سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 375

درس دویست و شصت و هشتم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و اله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

اشکال اجرای برائت در اقل و اکثر ارتباطی با توجه به مراتب امتثال

یکی از اشکالاتی که در اینجا مطرح شده تا اجرای برائت عقلیه را در اقل و اکثر ارتباطی از بین ببرد، اشکال مرحوم محقق نائینی(اعلی الله مقامه الشریف) است. این اشکال در حقیقت به دو وجه برمی گردد: یک وجه را صدر کلام ایشان دلالت دارد، و یک وجه را ذیل کلام ایشان، که در نتیجه دو تقریب و دو وجه در کار است.

اما تقریب و وجه اول این است که همان طوری که ایشان در باب امتثال علمی اجمالی - که انسان تکلیف مولا را با امتثال علمی اجمالی امتثال کند، - برای امتثال، مراتبی قائل شدند: امتثال علمی تفصیلی، امتثال علمی اجمالی، امتثال طنّی، امتثال احتمالی. با توجه به آن مراتبی که آنجا برای امتثال قائل شدند، اینجا می فرمایند: امتثال احتمالی - که معنای امتثال احتمالی این است که انسان یقین به تحقق امتثال ندارد، نه یقین تفصیلی، و نه یقین اجمالی و حتی ظنّ به تحقّق امتثال هم ندارد، بلکه تنها یک احتمالی در کار است، یک شکّ متساوی الطرفین مثلا در کار است. - این امتثال احتمالی