سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 381

عمق مطلب را انسان همین طور زود می گذرد و توجه به او پیدا نمی کند. لذا در کتابهای علمی اگر عبارتهایش خیلی روشن نباشد، از یک نظر بهتر است، و الاّ آدم خیلی سریع از آن عبور می کند و به عمق مطلب نمی رسد.

عدم امکان اجرای برائت در صورت احتمال ارتباط جزء مشکوک با سایر اجزاء

در تقریب دوم می فرماید: اینجا که نماز مردد بین نه جزء و ده جزء است و جزء دهم عبارت از سوره است. یک وقت مسأله را روی خود سوره پیاده می کنیم، یک وقت روی مسأله وجوب اتیانش تکیه می کنیم. ایشان می گوید: ما اینجا قبول داریم که برائت عقلیه در وجوب اتیان به سوره بما انّه تکلیف مشکوک، جاری می شود، و لازمۀ این برائت عقلیه در این دید، این است که اگر شما مخالفت کردید، استحقاق عقوبت نداشته باشید، و اگر تکلیف هم به حسب واقع روی جزئیت سوره باشد، بر شما تنجّز پیدا نکند.

اما می فرماید: مطلب به اینجا ختم نمی شود. مطلب همه اش این نیست که ما سوره را بیاوریم، یا نیاوریم. مطلب این نیست که سوره بر ما وجوب دارد یا ندارد. مطلب یک جای دیگر گیر است و آن این است ما احتمال ارتباطیت می دهیم. ما فکر می کنیم که اگر سوره را نیاوریم، اصلا آن نه جزئی هم که بجا آورده ایم به درد نمی خورد. آنقدر مسأله ارتباطیت در کار است، که بحث ما هم در اقل و اکثر ارتباطی است، نیاوردن سوره، نه به عنوان نیاوردن یک تکلیف مشکوک مطرح است، بلکه به عنوان ارتباطیت با اجزای دیگر و احتمال این که این وجود سوره بمنزلۀ مثلا وضو باشد برای نماز که اگر نماز بدون وضو شد، چطور هیچ اثری ندارد، وجود سوره هم برای نماز از نظر قیدیت و ارتباطیت، یک چنین نقشی داشته باشد.

ایشان می گوید: اینجا که شما در این مرحله که واقع می شوید، دیگر نمی توانید به برائت عقلیه مراجعه کنید برای این که عقل که نمی تواند مسأله ارتباطیت را وضع و رفع کند. عقل که در اینجا نقش ندارد که حکم کند به این که بین سایر اجزا و این سوره، ارتباط نیست یا بگوید: بین سایر اجزا و این سوره، ارتباط هست. عقل نه در وضع ارتباطیت، و نه در رفع ارتباطیت، هیچ نقشی ندارد. این مسأله در دست شارع است.

شارع باید واضع و رافع ارتباط باشد. در بعضی جاها وضع کند، و در بعضی جاها رفع کند.