سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 382

آن که به عقل مربوط است فقط این است که عقل می گوید: من نمی دانم، من نه می توانم وضع قیدیت کنم و نه رفع قیدیت کنم، لکن من این مقدار را حکم می کنم که اگر شما نماز را با نه جزء آوردید، درحالی که احتمال ارتباط سوره را با سایر اجزا می دهید، به نحوی که اگر سوره اتیان نشود کأنّ سایر اجزا هم تحقق پیدا نکرده است، با این شرایط اگر بخواهی به نماز بدون سوره اکتفا کنید، تو عذری در مقابل خدا نداری. اینجا اشتغال یقینی به این صورت حکم می کند که تو باید یقین به این پیدا کنی که این نه جزء را با تمام خصوصیات اتیان کردی، و در برابر آن تکلیف مسلّم از عهده انجام آن تکلیف برآمدی.

پس این یک تقریب دیگری است، یک راه دیگری است که ایشان در آخر کلامشان بیان فرمودند.

اجرای قاعده قبح عقاب بلا بیان در صورت شک در ارتباطیت

لکن ما همین جا می گوییم: بیان شما درست است. در سوره ای که به عنوان جزئیت مشکوکه ملاحظه می شود، دو حیث مطرح است: یک حیث این است که اصلا این سوره «واجب علیّ الاتیان بها او لا» بما این که اگر جزء باشد، یکی از وظایف اتیان سوره است، یکی از واجبات انجام سوره است. و یک حیثش هم مسألۀ ارتباطیت و قیدیت زائد است که این هم به صورت احتمال مطرح است.

می گوییم: شما در آن حیثیت اول فرمودید: قاعدۀ قبح عقاب بلا بیان جاری می شود.

خودتان گفتید: از نظر وجوب سوره«بما انّه مشکوک» برائت عقلی و قاعدۀ قبح عقاب بلا بیان پیاده می شود. می گوییم: همین قاعده را در حیث دوم هم بیاورید. مگر شما نفرمودید که وضع و رفع مسألۀ ارتباطیت به ید شارع است؟ مگر نفرمودید: «لا سبیل للعقل الی وضعها و رفعها» عقل نه می تواند ارتباطیت را وضع کند و نه رفع کند، بل بید الشارع؟

می گوییم: چیزی که به ید شارع است، کی شارع می تواند گریبان انسان را در مقابل او بگیرد؟ چیزی که عنانش دست شارع است، مثل خود تکلیف، کی شارع می تواند عبد را در مقابل او مؤاخذه کند؟ آنجایی که شارع حجّیت داشته باشد، آنجایی که بیان داشته باشد، آنجایی که مسأله را به گوش عبید و مکلّفین رسانده باشد. اگر یک چیزی وضع و رفعش به ید شارع است، اما خود شارع هم اقامۀ حجّت و اقامۀ دلیل در این رابطه نکرده است. آیا عقل نمی تواند در اینجا قبح عقاب بلا بیان جاری کند؟ این با اصل تکالیف