سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 39

«کل شیء فیه حلال و حرام» قرار دادند. لذا در«فیه حلال و حرام»، ما سه تا احتمال عرض کردیم که یک احتمال اختصاص به شبهۀ بدویه بود، و یک احتمال اختصاص به شبهۀ مقرونۀ به علم اجمالی بود، یک احتمال کلتا الشبهتین بود. اینجا تعبیر«کل شیء» است. منتها به لحاظ این که غایت را«حتّی تعلم انه حرام» قرار داده است، آن غایت قرینه می شود بر این که مقصود از شیء، شیء غیر معلوم الحرمه است. و به عبارت دیگر؛ «شیء مشکوک الحلیه و الحرمه» است، در حقیقت کأنه این جور گفته شده: «کل شیء شک فی حلیته و حرمته، فهو لک حلال حتّی تعلم انه حرام»، این حلیت ادامه دارد، روی مشکوک الحرمه، تا عنوان مشکوک الحرمه زائل شود، و شک تبدّل به علم به حرمت پیدا کند.

بنابراین معنا که در این روایت ذکر شده است، آیا این تعبیر اطراف علم اجمالی را می گیرد یا نه؟ شبهات بدویه که بلااشکال مشمول این عنوان هستند، حتما این عنوان بر مسأله شرب توتون و امثال شرب توتون در شبهات بدویه صادق است برای این که اینها شیء مشکوک الحلیه و الحرمه هستند. آیا در شبهات مقرونۀ به علم اجمالی هم این عنوان صادق است یا این عنوان صادق نیست؟ آنجا هم انسان می تواند بگوید: صادق است. برای این که هریک از اطراف علم اجمالی مشکوک الحلیه و الحرمه است، و موضوع، مجموع الشیئین نیست، به خلاف روایات گذشته که ما روی دو احتمالش عنوان مجموع الشیئین را موضوع قرار می دادیم، برای این که می خواستیم فیه حلال و حرام را درست کنیم. اما اینجا کاری به مجموع نداریم، ما فیه حلال و حرام نداریم که مجبور شویم که مجموع الشیئین را تصور کنیم. هریک از این دو انائی را که علم اجمالی به وجود خمر در یکی شان داریم، موضوع مستقلی هستند، هر انائی، شیء مستقلی است.

وقتی که هر انائی شیء مستقل شد، مشکوک الحلیه و الحرمه است. آیا اناء واقع در طرف یمین«لیس بمشکوک الحلیه و الحرمه»؟ چرا. اناء واقع در طرف یسار«لیس بمشکوک الحلیه و الحرمه»؟ چرا. اگر علم اجمالی و شبهۀ مقرونه داخل در«کل شیء لک حلال» شد، آن وقت ما استفاده می کنیم که این«حتی تعرف انه حرام»، دیگر معرفت تفصیلیه خواهد بود، این علم که در غایت واقع شده است، حتما علم تفصیلی خواهد بود، چرا؟ برای این که مغیّای آن علم اجمالی را هم گرفته است و اگر علم اجمالی در مغیا باشد، دیگر معنا ندارد که معرفت شامل علم اجمالی هم بشود، حتما باید علم تفصیلی را دلالت کند.