سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 393

وجوب غیری مقدمه را اختصاص به مقدمات خارجیّه ندهیم، و بگوییم: همان طوری که مقدمات خارجیّه مثل نصب سلم در آن مثال معروف، وجوب غیری مقدمی دارد، اجزای مرکب که عبارت از مقدمات داخلیّه هستند، اینها هم وجوب غیری دارند. یعنی نزاع در باب مقدمۀ واجب را تعمیم دهیم، و بگوییم: اختصاصی به مقدمات خارجیّه ندارد و مقدمات داخلیّه نیز مثل مقدمات خارجیّه، وجوب غیری پیدا می کنند. اگر ما این دو مبنا را بپذیریم، اینجا این اشکال ایشان درست است، و این بیانی را که ایشان می فرمایند:

انحلال، یا مستلزم خلف است و یا مستلزم محال که با آن بیان دیروز، تمام است.

انکار وجوب غیری مقدمه واجب

اما ما هیچ یک از دو مبنا را نمی پذیریم. اولا در بحث مقدمۀ واجب ما وجوب غیری مقدمه را انکار کردیم و قائل شدیم به این که به هیچ وجه مقدمه وجوب شرعی ندارد بلکه همان لا حجّیّت عقلیّه در باب مقدمات مطرح است. و تازه؛ این حرف تنها در مقدمات خارجیّه موضوع پیدا می کند اما در مقدمات داخلیّه و اجزای تشکیل دهندۀ مأمور به و اجزای مرکب مأمور به، در مقدمات این بحث، گفتیم که اجزا نه وجوب غیری دارد، و نه لا حجیّت عقلیّه در آنها وجود دارد بلکه همان امر متعلق به مرکب که داعویّت به مرکب و ایجاد مرکب دارد، داعویّت به اتیان اجزا دارد. «اقیموا الصلوه» است که شما را دعوت به رکوع می کند، «اقیموا الصلوه» است که شما را دعوت به سجود می کند. از باب این که صلاه، غیر از رکوع و سجود و سایر اجزا، چیز دیگری نیست. نماز عبارت از همین اجزا و عبارت اخری از همۀ این اجزا است. لذا ما در باب مقدمات داخلیّه و اجزا، مسألۀ وجوب غیری نداریم. وقتی که وجوب غیری نداشتیم، این مبنای مرحوم آخوند، و این استدلال ایشان که برپایۀ وجوب غیری مقدمات داخلیّه مبتنی شده بود، از بین می رود، دیگر ما نمی توانیم اینجور بحث کنیم که اگر کسی بگوید: علم تفصیلی به وجوب نفسی و یا غیری اقلا مستلزم انحلال است، این لازمه اش این است که اول تکلیف علی کل تقدیر منجّز باشد، و با فرض منجّز بودن تکلیف علی کل تقدیر، شما می خواهید جلوی تنجّز علی کل تقدیر را بگیرید. دیگر این حرفها پیش نمی آید.

وجود علم تفصیلی و شک بدوی در محل بحث

حتّی این مطلب را هم ما ضمیمه کردیم که با ضمّ این مطلب، جواب از آن تقریب