سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 40

لذا اگر ما باشیم و صدر این روایت، خیلی مطلب روشن است، یعنی یک ترخیص کامل در اطراف علم اجمالی مثل همان ترخیصی که در شبهات بدویه هست، به یک عبارت هم وارد شده است، به یک نحو هم ترخیص صادر شده است، تحت یک ضابطه هم شبهه بدویه را مرخص فیه قرار داده است، و هم شبهۀ مقرونه به علم اجمالی را مرخص فیه قرار داده است، و این هم تأیید می کند همان جهتی را که ما عرض کردیم، که نحوۀ ترخیصشان هم یک نحو ترخیص است. همان طورکه در شبهات بدویه ترخیص به معنای رفع ید از آن حکم واقعی است، ترخیص در اطراف علم اجمالی هم همین نحو ترخیص است، و به همین ملاک صادر شده است. لذا این روایت به لحاظ صدرش روایت بسیار خوبی است، و هیچ اشکالی در این نیست.

اشکال در استدلال به روایت مسعده بن صدقه بر اصاله الحلیه

لکن یک اشکال در این روایت است، که این روایت را موهون و سست می کند، و آن این است، بعد از این که امام صادق(علیه السلام) - برحسب این روایت - این ضابطه کلیه را بیان کردند، مواردی را به عنوان مصادیق این قاعده، و مثال برای این قاعده بیان کردند، که این مصادیق و موارد، یکی دوتا هم نیست، چهارتا، پنج تا مورد مثال برایش ذکر فرمودند. اشکال این است؛ وقتی که ما این چهار پنج تا مورد را می بینیم، اگر در بعضی از آنها بشود توجیهی کرد، در اکثر این موارد مسألۀ حلیتی که در کار است، ربطی به این قاعده ندارد، یعنی علت حلیتش مسأله دیگری است، علت حلیت راه دیگری است، نه مسألۀ«کل شیء لک حلال». یکی یکی مثالهایی را که برحسب این روایت ذکر شده است، ما ملاحظه کنیم، ببینیم که آیا حلیت در این مثالها به عنوان این است که قاعدۀ حلیت و«کل شیء لک حلال» در این جا پیاده شده است یا این که نه حلیت یک منشأ دیگری دارد، و یک امارات دیگری در کار است یا یک اصول دیگری در کار است که آن اصول تقدّم بر اصاله الحلیه دارد.

تقدیم اصول دیگر در مصادیق روایت بر اصاله الاحتیاط

ملاحظه فرمودید، که همه اصول در یک ردیف نیستند، مثلا استصحاب با اصل برائت یا با اصل اباحه اگر در کار باشند، چه موافق و چه مخالف، استصحاب تقدم بر آنها دارد، که حالا در جای خودش ثابت شده است. حالا ملاک تقدم چیست؟ آن هم مورد بحث