سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 400

درس دویست و هفتاد و یکم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

عدم علم به تحقق مأمور به با اتیان به اقل

عرض کردیم یکی از اشکالات روی مبنای عدلیّه که اوامر و نواهی را تابع مصالح و مفاسد در متعلقات می دانند، این است که اگر ما اتیان به اقل کنیم، علم نداریم به این که مأمور به حقیقی تحقق پیدا کرده است، بنابر اینکه آن مصالح، خودشان مأمور به واقعی باشند؟ و یا علم نداریم به این که غرض از مأمور به تحقق پیدا می کند، بنابراین که آن مصالح به عنوان غرض مطرح باشند.

در جواب این اشکال عرض کردیم که این مسأله دارای یک ریشه ای است، و اساسش یک مسألۀ دیگری است، و آن این که آیا ارادۀ جزافی دربارۀ خداوند«ممتنعه او لیست بممتنعه؟»، اشاعره قائل هستند به این که امتناع ندارد. ارادۀ جزافی بدون مصلحت، بدون غرض می تواند به یک شیء دربارۀ خداوند متعلق شود. اما عدلیّه در مقابل اشاعره این معنا را منکر هستند، و می گویند: ارادۀ جزافیّه بر خداوند حکیم امتناع دارد. حالا بحث این است که آیا اگر ما این مبنای عدلیّه را در آن مسأله ای که ریشۀ این