سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 406

نسخه ای که برای تشکیل اجزای این معجون در اختیار گذاشته است، یک نسخۀ مشتمل بر نه جزء است. اما ما احتمال می دهیم که یک جزء دهمی در کار باشد و در اختیار ما قرار نگرفته است، آیا عقل اینجا اینطور حکم می کند که اگر شما معجون نه جزئی را در خارج ترک کردید و تشکیل دادید، چون نمی دانید که آن غرضی که مولا از این معجون می خواهد و هدفی که مولا در رابطۀ با ترکیب این معجون دارد، آیا حاصل می شود یا نمی شود؟ پس هر جزئی که احتمال جزئیّت می دهید، این را ضمیمۀ این معجون کن، آیا در باب اطاعت و موافقت و مخالفت و معصیت، عقل یک چنین حکمی دارد؟ یا عقل می گوید: چکار به غرض مولا دارید، ببین آن نسخه ای که از طرف مولا در اختیار تو قرار گرفته است دربارۀ اجزای تشکیل دهندۀ این معجون، آیا آن نسخه نه جزء را دلالت می کند یا ده جزء را دلالت می کند؟ تو چه الزامی داری که برای خاطر علم به حصول غرض مولا، هر جزئی که احتمال می دهی که در رابطۀ با این غرض نقش داشته باشد، آن را هم تهیه کنی و ضمیمۀ اجزای معلومه قرار بدهی؟ آیا در باب موافقت و مخالفت، از نظر عقل مسألۀ غرض مطرح است؟ یا آن که از نظر عقل چنین مطرح است که بیان مأمور به من قبل المولا است که چه مقدار از ناحیۀ مولا در این باره تبیین به عمل آمده است؟

همان مقداری که از ناحیۀ مولا تبیین به عمل آمده است، شما در مقابل همان مقدار ملزم و مأخوذ هستید. اما زائد بر آن مقدار به عنوان این که من نمی دانم که بدون این غرض مولا حاصل می شود یا نمی شود؟ چه الزامی از ناحیۀ عقل در این باب مطرح است؟ لذا ما روی صورت دوم از آن دو صورت اولی که مبنای اشکال بر آن دو صورت قرار گرفته بود، می توانیم این حرف را بزنیم، که در فرض دوم که معراج المؤمن به عنوان غرض مطرح است، ولو این که ما با نخواندن سوره، نمی دانیم که معراج المؤمن حاصل می شود یا نمی شود؟ لکن ما ملزم به تحصیل غرض نیستیم. مولا نگفته: «حصّل غرضی» بلکه مولا به من گفته: نماز بخوان، خودش هم نه جزء برای نماز بیان کرده است، اگر برای جزء دهم هم بیانی بوده است به ما نرسیده است، و بیان غیر واصل هم مثل عدم البیان است.

آیا بیننا و بین عقولنا، عقل در اینجا حکم به برائت نمی کند؟ یا این که در آن مثال معجونی که عرض کردیم، به این عبد می گوید: هرچیزی که تو احتمال جزئیّتش را در این معجون می دهی باید ضمیمه کنی، تا یقین کنی به این که آن غرض مولا، و هدف مولا