سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 409

می توانیم قصد تقرّب کنیم؟ به اقل چطور می توانیم این معنایی که از خصوصیّات رکنیّه عبادات است، را رعایت کنیم؟

البته توضیح این مطلب یک مقدمه ای هم لازم دارد، و آن این است که مسألۀ قصد تقرّب تنها در واجبات نفسیّه تصور می شود، یعنی عبادتی که وجوب نفسی و یا استحباب نفسی دارد، ممکن است قصد تقرّب در آن معتبر باشد و یا معتبر است اما در واجبات غیریّه که وجوبشان وجوب مقدمی است، در اصول ملاحظه کرده اید که واجب غیری، واجب توصلی است، و قصد قربت در آن اعتبار ندارد. واجب باید وجوبش وجوب نفسی باشد، تا بتواند مقربیّت داشته باشد. در حقیقت واجب نفسی است که صلاحیّت مقربیّت دارد، اما واجب غیری صلاحیّت مقربیّت را ندارد.

لازمه شک در مقرّبیت اقل

با توجه به این مقدمه، مستشکل می گوید: اینجایی که شما نماز مردد بین ده جزء و نه جزء را به صورت ده جزء اتیان می کنید، شما می دانید که دارید مقرّب را انجام می دهید برای این که این عمل شما، این نماز ده جزئی، بلا اشکال مقرّب است حالا یا ده جزء مقرّب است یا نه جزء از این ده جزء مقرّب است. بالاخره مقربیّت این نماز ده جزئی صادر از شما، برای شما محرز است. لذا شما می توانید قصد تقرّب کنید، نماز را به عنوان مقربیّت انجام دهید. اما اگر در مقام اطاعت، شما بر نه جزء اقتصار کردید، این نه جزء چون امرش دائر بین این است که وجوبش وجوب نفسی باشد و یا این که وجوبش وجوب غیری باشد، لذا مقربیّت این نه جزء برای شما احراز نشده است. اگر این نه جزء، واجب نفسی باشد«یکون مقرّبا» اما اگر این نه جزء، واجب غیری شد، و نماز واجب نفسی نماز ده جزئی شد، این نه جزء«لا یکون مقرّبا». پس این یک امری است که روی یک تقدیر، مقرّب است و روی تقدیر دیگر«لا یکون مقربا»، شما چطور می توانید دربارۀ آن قصد تقرّب داشته باشید؟ شما چطور می توانید او را به عنوان مقربیّت در خارج پیدا کنید؟ شما که نمی دانید این مقربیّت دارد، یا ندارد؟ اما در اتیان به اکثر، این مسأله مطرح نیست. شما می دانید این عمل شما مقرّب، حالا یا تمام ده جزء مقرّب است، یا نه جزء از این ده جزء مقرّب است. لذا آنجا قصد تقرّب دربارۀ ده جزء از شما امکان تحقق دارد، اما دربارۀ نه جزء امکان تحقق ندارد و اگر امکان تحقق نداشت، نماز نه جزئی به عنوان عبادت نمی تواند واقع شود«لفقدها لقصد التقرّب». این آخرین اشکالی است که در اینجا