سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 410

مطرح شده است و باید جواب از این اشکال داده شود.

عدم دلیل بر لزوم قصد تقرّب

یک جواب عبارت از این است که معنایی که در عبادیّت عبادت معتبر است، عبارت از این معنایی نیست که خیلی معروف است و در اذهان جا گرفته است. یعنی همین مفاد قصد التقرّب و قصد المقربیّه، در عبادت اعتبار ندارد. همان طوری که مرحوم آقای بروجردی(اعلی الله مقامه الشریف) می فرمودند و در ذهنم هست من در تقریرات صلاتشان ضبط کرده ام. نکته جالبی در اینجا می فرمودند، ایشان می فرمودند: ما هیچ دلیلی نداریم بر این که قصد تقرّب در نماز معتبر است. یک روایتی، یک دلیلی که دلالت کند بر این که قصد تقرّب در نماز اعتبار دارد، نداریم. فقط مسأله این است که روایات در مورد چیزهایی که منافی با قصد تقرّب است، وارد شده و حکم به ابطال عمل با وجود آنها کرده است. روایت می گوید: اگر نماز شما، ریایی واقع شود، در مورد ریا خداوند فرموده: «أنا خیر شریک» من شریک خوبی هستم، اگر کسی کار را برای من و برای دیگران انجام داد، من چون شریک خوبی هستم، همه را به غیر واگذار می کنم، می گویم مال شما. و همین طور روایات دیگری در باب ریا وارد شده است که دلالت بر بطلان عمل در مورد ریا می کند. روایاتی در باب عجب وارد شده است، روایاتی در باب بعضی از موانع دیگر وارد شده است.

خصوصیت عمل عبادی

ما وقتی اینها را ملاحظه می کنیم، نتیجه می گیریم که خصوصیّت عمل عبادی این است که محرّک انسان و داعی انسان برای انجام او، نباید این باشد که زید و عمرو خوششان بیاید، نباید این باشد که پولی در مقابل او دهند، نباید این باشد که انسان وجه ای در مقابل او پیدا کند. عمل عبادی آن است که محرّک انسان، امر الهی و جهت الهی باشد. هر کاری را که انسان به یک داعی الهی، و به یک جهت مربوط به خداوند انجام بدهد، این معنای قصد تقرّب است. دیده اید که مرحوم آخوند در کفایه در معنای قصد تقرّب احتمالاتی می دهد. اولین احتمال که رویش تکیه می کند، می فرماید: معنای قصد تقرّب، اتیان به داعی امر خداوند است. روی این هم بیشتر بحث می کند.

پس این که به ذهن ما می رسد که خصوصیّت عبادت این است که باید عنوان مقربیّت