سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 411

داشته باشد، و ما در رابطۀ با عبادت قصد مقربیّت داشته باشیم، اینطور نیست. این خصوصیّت در عبادت معتبر نیست. وقتی که اینطور شد، ببینیم در ما نحن فیه آن کسی که نماز نه جزئی را اتیان می کند که شما می گویید: نمی تواند قصد مقربیّت داشته باشد، داعی او که نماز نه جزئی را اتیان کند، چه چیز است؟ می خواهد ریا کند، می خواهد عجب داشته باشد، مسائل دنیوی برای او مطرح است؟ یا از نظر داعی و محرک، بین این آدمی که نماز نه جزئی اتیان می کند، و بین آن آدمی که نماز ده جزئی اتیان می کند، فرقی وجود ندارد؟ آن جهتی که در عبادیّت عبادت معتبر است، آن جهت برای هردویشان وجود دارد. آن کسی که نماز را ده جزئی اتیان می کند، محرّکش جنبۀ معنوی است، و امر الهی و جهت خدایی است. آن کسی که نماز نه جزئی می خواند نیز به همین هدف می خواند. در حقیقت اصلا محل بحث ما اینجاست و الاّ اگر کسی یک نماز نه جزئی را برای ریا خواند، از محل بحث ما خارج است. کما این که اگر نماز ده جزئی را ریاء خواند از محل بحث ما خارج است. لذا بخواهیم بین این دو اینجوری فرق بگذاریم، آدمی که نماز را ده جزء می خواند می تواند جهت معنویش را رعایت کند، اما آدمی که نماز را نه جزء می خواند نمی تواند جنبۀ معنوی را رعایت کند، این فرق به نظر ما روشن نیست. بین این دو هیچ فرقی نیست. هم او به داعی الهی و به جنبۀ معنوی اتیان می کند، و هم این به داعی الهی و جنبۀ معنوی. لذا از این جهت نمی توانیم بین این دو این فرق را قائل شویم، این اولا.

عدم وجوب غیری اقل

و ثانیا ما جواب دیگری از این حرف داریم و آن این است که ما اقل را واجب به وجوب غیری نمی دانیم، «و لو کان الاکثر واجبا». اگر در واقع هم نماز ده جزئی واجب باشد، اینطور نیست که اقل، وجوب غیری مقدمی(به اصطلاح مرحوم آخوند) تبعی توصلی داشته باشد. اگر این حرفها بود، جای اشکال شما روی این مبنا، یعنی جواب دوم ما بود، اما بحث این است که ما مکرر گفتیم: داعی به اتیان اجزا، همان امر متعلق به مجموع است. چه چیزی انسان را دعوت می کند به این که در نماز رکوع کند؟ از او می پرسیم که داعی شما به رکوع در نماز چه چیز است؟ می گوید: «اقیموا الصلوه». داعی شما به سجود در نماز چه چیز است؟ می گوید: «اقیموا الصلوه». داعی شما به تشهد و تسلیم چه چیز است؟ «اقیموا الصلوه»، و در این داعویّت«اقیموا الصلوه» بین آن آدمی