سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 412

که نه جزء را می خواند، و بین آن آدمی که ده جزء را می خواند، چه فرقی است؟ آن کسی که ده جزء را انجام می دهد، داعیش«اقیموا الصلوه» است. آن کسی که نه جزء را انجام می دهد داعیش«اقیموا الصلوه» است. از نظر مقام داعی و عنوان محرّک، بین این دو هیچ فرقی نیست. فرق در یک جهت دیگری است، و آن این است که آن کسی که اکثر را اتیان می کند، قائل به انحلال نشده است. او می گوید: وقتی امری گریبان انسان را گرفت، اشتغال یقینی فراغ یقینی لازم دارد، و آن کسی که نه جزء را اتیان می کند، می گوید: این علم اجمالی انحلال پیدا کرده است، و دربارۀ مأمور به آن مقداری که مولا برای ما روشن کرده، امرش گریبان ما را می گیرد، اما آن مقداری که برای ما روشن نکرده، ولو در واقع هم جزء مأمور به باشد، امر مولا نمی تواند نسبت به آن مقدار گریبان ما را بگیرد. در این جهت بینشان اختلاف است، و الاّ در اصل این معنا، چه آن کسی که اقل را ایجاد می کند، و چه آن کسی را که اکثر را ایجاد می کند، از هرکدامشان که سؤال کنید که به چه داعی دارید این عمل را انجام می دهید؟ هردو می گویند: مولا در قرآن«اقیموا الصلوه» گفته است.

مسألۀ وجوب غیری توصلی در باب اجزا به هیچ وجه مطرح نیست، و همان طور که ما مکررا عرض کردیم، داعویّت امر به سوی اجزا، عین داعویّت به مرکب است، برای این که مرکب، غیر از اجزا، واقعیّتی ندارد و حتی اینطور نیست که مرکب، یک امر متحصّل از اجزا باشد. مرکب«هذه الاجزاء» است، نماز، یعنی رکوع و سجود و رکوع و تشهد و تسلیم و امثال ذلک. لذا این اشکال مبتنی بر این بود که ما در مورد اجزا، وجوب غیری قائل شویم، تا مستشکل به این ضمیمه کند که واجب غیری، جنبۀ توصلیت دارد، آن وقت چطور شما مقربیّت را به این معنا می توانید احراز کنید.

نتیجۀ بحث اجرای برائت در باب اقل و اکثر ارتباطی

در نتیجه این بحثهای چند روزه به اینجا منتهی شد که از نظر ما، هیچ مانعی ندارد که برائت عقلیّه در اقل و اکثر ارتباطی در باب اجزا جریان پیدا کند. و اما در برائت شرعیّه هم باید کاملا دقت بشود. آیا برائت شرعیّه که از راه حدیث رفع و امثال حدیث رفع ثابت می شود، می تواند در اینجا جریان پیدا کند، یا نمی تواند؟ اینجا باید روی دو مبنا ما بحث کنیم: یک مبنا، مبنای آنهایی که برائت عقلیّه را جاری می دانستند، که لازمۀ جریان برائت عقلیّه، مسألۀ انحلال علم اجمالی بود. در حقیقت یک مبنا، مبنای انحلال است. آیا