سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 417

به عبارت دیگر: بین عدم جریان برائت عقلیّه در ما نحن فیه، و عدم جریان برائت شرعیّه ملازمه هست. اگر برائت عقلی جاری نشد، برائت شرعیّه هم جریان ندارد، حالا چرا؟ این دلیل را ملاحظه بفرمایید، که هم جوابی است برای مرحوم آخوند، و هم جواب محقق اراکی، منتها کلام محقق اراکی را بعد ان شاء الله نقل می کنیم.

ما عرض می کنیم که شمایی که می خواهید برائت شرعیّه جاری کنید و حدیث رفع را در اینجا پیاده کنید، آیا این مای موصولۀ در«ما لا یعلمون» که رفع می خواهد به او متعلق شود، در ما نحن فیه عبارت از چیست؟ دلیل برائت شرعیّه، حدیث رفع است. حدیث رفع هم«رفع ما لا یعلمون» دارد. چیزی که مجهول است، چیزی که برای مکلّف غیر معلوم است، برداشته می شود، و متعلق رفع واقع می شود. حالا در ما نحن فیه وقتی که شما می خواهید این حدیث رفع را پیاده کنید، این«ما لا یعلمون» شما عبارت از چیست؟

یکی از سه چیز را به عنوان«ما لا یعلمون» می توانید در اینجا ادعا کنید، که دیگر چهارمی ندارد. ممکن است«ما لا یعلمون» را عبارت از وجوب متعلق به نماز ده جزئی بگیرید. به عبارت دیگر وجوب نفسی متعلق به اکثر، بگویید: این برای ما معلوم نیست، «لم یتحقق لنا و لم یعلم لدینا» که نماز ده جزئی«بما انّه اکثر» متعلق وجوب نفسی واقع شده باشد.

احتمال دوم این است که«رفع ما لا یعلمون» را به این کیفیّت پیاده کنید، بگویید:

مقصود از«ما لا یعلمون» جزئیّت سورۀ مشکوکه الجزئیّه است، که در حقیقت، حکم وضعی یعنی جزئیّت مجهوله برای سورۀ مشکوکه الجزئیه را رفع کنید. احتمال سوم این است که مراد از مای موصوله را حکم تکلیفی بگیریم، لکن حکم تکلیفی در رابطۀ با خود این جزء مشکوک، یعنی وجوب السوره. فرق این با احتمال اول در این بود که در احتمال اول، وجوب نفسی متعلق به اکثر مرفوع می شد، اما در این احتمال، وجوب غیری متعلق به سوره، مرفوع می شود.

آیا مسأله از این سه احتمال بیرون است؟ یعنی یک احتمال چهارمی هم در اینجا تصور می شود؟ دیگر احتمال چهارم در اینجا تصور نمی شود.

وجوب نفسی متعلق به اکثر، جزئیّت برای سوره، وجوب غیری متعلق به سوره، این سه در اینجا هست. حالا ما اینها را یک یک باید بررسی کنیم، ببینیم آیا اصاله البرائه شرعی ولو طبق یکی از این احتمالات می تواند جریان پیدا کند؟ امکان جریان دارد یا ندارد؟