سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 421

در تقریب یک حرف جالبی به نظر می آید، لکن در باطن، یک حرف قابل قبولی نخواهد بود.

عدم جریان اصل در اقل به خاطر عدم فایده آن

باز یک شبهۀ دیگر هم اینجا پیش می آید. (فراموش نشود ما روی مبنای عدم انحلال داریم و حالا هم روی فرض اول - اجرای برائت از وجوب نفسی متعلق به اکثر - بحث می کنیم.) البته یک مقدمه ای دارد و آن این است که همیشه باید اصول شرعیّه در مواردی جریان پیدا کند که اثر بر او بار شود. اگر یک جایی یک اصل شرعی بلا اثر شد، ولو اصاله البرائه باشد، معنا ندارد که جریان پیدا کند. تمام این اصول شرعیّه جریانشان مقیّد است به مواردی که اثر شرعی بر آنها ترتب پیدا کند. روی این مقدمه این مستشکل می گوید: ما اگر اصاله البرائه را دربارۀ اکثر جاری کنیم، این اثر شرعی دارد، اثر شرعیش این است که لازم نیست که آدم سوره را بخواند. اثر شرعی اصاله البرائه ای که دربارۀ اکثر جریان پیدا می کند، عدم لزوم اتیان به جزء مشکوک است. لازم نیست که آدم نمازش مع السوره باشد. اما دربارۀ اقل که شما می خواهید اصل در اقل را معارض با اصل در اکثر قرار دهید، اول ببینیم این اصل در اقل نتیجه ای دارد؟ آیا اثر بر او بار می شود، یا نمی شود؟ اگر ما ثابت کردیم که هیچ اثری بر اصل در اقل بار نمی شود، این اصل جاری نیست. جاری که نشد، اصل جاری در اکثر بلامعارض می ماند، برای این که در مقابلش دیگر اصلی که منشأ اثر باشد وجود ندارد.

ما ادعا می کنیم که اصل جاری در اقل بلا اثر است، برای این که این اصلی که جاری می کنید، در رابطۀ با وجوب نفسی اقل است، می گویید: اقل وجوب نفسی ندارد، نداشته باشد. آیا می توانید اقل را ترک کنید؟ می توانید اقل را هم اتیان نکنید؟ این که اقل را باید اتیان کرد، شما می گویید: این اقل را با این که باید اتیان کرد، وجوب نفسی ندارد، نداشته باشد، چه اثری دارد. اما دربارۀ اکثر اثر دارد. آنجا اگر اکثر وجوب نفسی نداشت، نتیجه این است که نماز را بلا سوره می تواند اتیان کند. اما در مورد اقل وقتی که اصاله البرائه از وجوب نفسی متعلق به اقل را جاری می کنیم«لا یترتب علی هذا الاصل أی أثر و فائده» هیچ فایده ای بر این مترتب نمی شود برای این که شما اصل را که جاری نمی کنید برای این که بگویید: اصلا لازم نیست اقل اتیان شود. شما یقینا می دانید که باید این نه جزء را خواند. آن تکلیفی است که فرار از او امکان ندارد، حالا یا نفسیا و یا غیریا. اما وقتی که با