سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 423

ما این کار را می کنیم، می گوییم: این بقیه الاجزاء که یک جزءش متعذر شده است، الان امر ما دایر است، فرض این است که دلیل دیگری نداریم. امر دایر است که این بقیه الاجزاء با فرض تعذّر آن جزء«هل یجب علینا اتیانه ام لا یجوز علینا اتیانه» اینجا اگر بقیه الاجزاء وجوب اتیان داشته باشد، طبعا وجوبش وجوب نفسی خواهد بود. اینجا می آییم اصاله البرائه از وجوب نفسی جاری می کنیم. لازمۀ اجرای برائت در وجوب نفسی بقیه الاجزاء، این است که با تعذّر آن جزء، «بقیه الاجزاء لا یجب الاتیان بها، لا یجب ایجادها فی الخارج». در حقیقت اینجا نفسیّت و غیریّت نتیجه می دهد. غیر از ما نحن فیه است که ما مجبور هستیم که علی ای حال اقل را اتیان کنیم، می خواهد وجوبش وجوب نفسی باشد، می خواهد وجوبش وجوب غیری باشد، و اصاله البرائه از وجوب نفسی، در ما نحن فیه هیچ اثری ندارد. ولی اثرش ولو فی هذا المورد یکفی» که ما مطلقا بتوانیم اصاله البرائه از وجوب نفسی اقل جاری کنیم. بگویید: فایده ندارد، بگوییم: ما فایده ما می خواهیم، فایده ما در ما نحن فیه نیست، اما در فلان فرض این فایده بر او ترتب پیدا می کند. لذا اصاله البرائه از وجوب نفسی اقل همیشه به عنوان معارض در مقابل اصاله البرائه از وجوب نفسی اکثر مطرح است.

در نتیجه از آن احتمالات ثلاثه یک احتمالش را ما تثبیت کردیم، که اگر شما بخواهید اصاله البرائه از وجوب نفسی اکثر را جاری کنید، این علی الدوام مبتلا به معارضه است، و لازمۀ معارضه عدم جریان است.

پرسش:

1 - دلیل عدم جریان برائت شرعیه در اقل و اکثر ارتباطی چیست؟

2 - اشکال رفع وجوب نفسی اکثر با حدیث رفع چیست؟

3 - فرق بین اقل و اکثر را از نظر اجرای برائت بیان کنید.

4 - دلیل عدم مجعولیت شرعی جامع بین اقل و اکثر چیست؟

5 - اشکال عدم جریان اصل در اقل به خاطر عدم فایده آن را با جوابش توضیح دهید.