سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 429

غیری مقدمی دارد، مقدمات داخلیه هم که عبارت از اجزا است، اتصاف به وجوب غیر مقدمی دارد. البته توجه دارید که وجوب غیری، وجوب شرعی است. اینهایی که در باب مقدمه قائل به وجوب غیری هستند، این وجوب غیری، عقلی نیست بلکه وجوب غیری شرعی است، یعنی می گویند: همان طوری که شارع نماز را به وجوب نفسی واجب کرده، خود شارع مقدمات را(اعم از مقدمات داخلیه و خارجیه) به ایجاب غیری واجب کرده، منتها راه استکشاف این مسأله، عقل است. اما طرفین ملازمه، شرعی است، لکن خود ملازمه، ملازمۀ عقلی است.

بعد این مسأله را در ما نحن فیه به این صورت پیاده بکنیم، بگوییم: شما شک دارید در این که آیا این سوره جزء مأمور به هست یا نه؟ اگر جزء مأمور به باشد، وجوب غیری شرعی مقدمی دارد، اگر جزء مأمور به نباشد، این وجوب شرعی غیری دربارۀ سوره مطرح نیست. پس شما شک دارید که آیا یک حکم تکلیفی به نام وجوب غیری شرعی برای مقدمه به نام سوره تحقق دارد یا ندارد، اینجا چه مانعی دارد که حدیث رفع را جاری کنید و بگویید: اینجا خود حکم شرعی مجهول است، خود آن مجعول شرعی برای ما مجهول است، خود وجوب غیری شرعی سوره برای ما مجهول است و حدیث رفع جاری شود، و«رفع ما لا یعلمون» اقتضا کند که سوره وجوب غیری ندارد. و اگر وجوب غیری نداشت، دیگر لازم نیست که آن را در مأمور به مورد رعایت قرار دهید.

این دیگر آخرین تصویری است که دربارۀ حدیث رفع و به عبارت دیگر برائت شرعی در اینجا مطرح می شود. آیا اشکالی در این هم به نظر می رسد یا این که قابل قبول است؟

عقلی بودن وجوب مقدمه

جواب این است که اینجا هم نمی شود حدیث رفع جریان پیدا کند. دوتا مقدمه باید برای شما روشن باشد(که ما هردویش را ذکر کردیم، و دیگر به اشاره اکتفا می کنیم و توضیح نمی دهیم.) یکی همین مقدمه ای که الان عرض کردیم که در بحث مقدمۀ واجب، درست است که وجوب مقدمه، وجوب غیری است، و وجوب غیری هم وجوب شرعی است، اما اگر از شما سؤال کنند که آیا ترتّب این وجوب غیری بر وجوب نفسی ذی المقدمه، چه ترتبی است؟ وجوب نفسی ذی المقدمه شرعی است، وجوب غیری مقدمه هم شرعی است، این وجوب هم مترتب و متفرع بر آن وجوب است، اینها همه درست