سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 431

آنجایی که سببیت و مسببیت، عقلی باشد، اینجا اگر یک اصلی بخواهد در سبب جاری شود، بر اصل جاری بر مسبب تقدّم ندارد. اصل جاری در مسبب با اصل جاری در سبب، در یک رتبه قرار می گیرد بخلاف آنجایی که مسبب، اثر شرعی سبب باشد. شما در بحث استصحاب هم می گویید: اصل جاری در سبب، حاکم بر اصل جاری در مسبب است، یعنی با وجود جریان اصل در سبب، نوبت به اصل مسببی نمی رسد، یعنی مسبب در رتبه متأخره است. اگر در یک موردی اصل جاری در سبب دچار یک مزاحم و معارضی شد، و حیاتش از آن گرفته شد، اینجا نوبت به اصل جاری در مسبب می رسد، نوبت به این امر متأخّر می رسد. معنای حکومت این است، تا دلیل حاکم هست، دلیل محکوم، جرأت نفس کشیدن ندارد. اما وقتی که دلیل حاکم مرد، دلیل حاکم از بین رفت، اینجا دلیل محکوم، حیات پیدا می کند، و مفاد خودش را اجرا می کند.

نتیجه این شد که آنجاهایی که سببیت و مسببیت شرعی باشد، اصل جاری در سبب، با اصل جاری در مسبب در یک رتبه نخواهد بود بلکه در درجه اول، اصل جاری در سبب، جریان پیدا می کند، و نمی گذارد که دیگر حیاتی در مسبب باقی باشد. اما اگر در یک موردی اصل جاری در سبب، دچار معارض و مزاحمی شد و از بین رفت، آن وقت اصل جاری در مسبب، دیگر هیچ گونه مانع و رادعی برایش پیدا نیست. اما در سبب و مسبب های عقلی اینطوری نیست، برای این که اصل جاری در سبب هیچ گونه حکومتی بر اصل جاری در مسبب ندارد، و اصل جاری در مسبب هیچ گونه تأخّری از اصل جاری در سبب ندارد. لذا از نظر جریان اصل، در سببیت و مسبب های عقلیه، اینها در یک ردیف قرار می گیرند، دیگر حاکم و محکومی بین آنها نیست، و مقدّم و مؤخّری در بین آنها وجود ندارد.

بعد از آن که این دو مقدمه روشن شد که یکی مسألۀ وجوب غیری مقدمی است که مسأله سببیت و مسببیتش عقلی است، و دیگر این که در سبب ها و مسبب های عقلی، اصل جاری در سبب و در مسبب در یک رتبه هستند، بدون این که حاکم و محکومی در کار باشد، حالا می خواهیم نتیجه بگیریم که اصاله البرائه در وجوب غیری هم نمی تواند جریان پیدا کند که ان شاء الله توضیح خواهیم داد.

پرسش:

1 - اشکال مرحوم آخوند(ره) نسبت به جریان حدیث رفع درباره وجوب نفسی متعلق به