سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 434

حاکم بر اصل جاری در مسبب باشد. به عبارت دیگر: اینطور نیست که مسألۀ تقدّم و تأخّری در کار باشد، بلکه اصل جاری در مسبب با اصل جاری در سبب و مسببهای عقلی، در یک ردیف و در عرض هم واقع می شود.

با توجه به این دو مقدمه، می خواهیم در ما نحن فیه نتیجه بگیریم. نتیجه این است که چون در ما نحن فیه مسألۀ سببیت و مسببیت، عقلی است، یک ترتب عقلی بین وجوب مقدمه و وجوب ذی المقدمه در کار است، شما که می خواهید اصاله البرائه را در وجوب غیر مقدمی جاری کنید، در همین رتبه، اصاله البرائه در وجوب ذی المقدمه جریان پیدا می کند برای این که اصل جاری در سبب، با اصل جاری در مسبب، یکسان است، در یک ردیف قرار گرفته اند. این به اختیار شما نیست که بگوید: ما از سبب و مسبب می خواهیم مسببش را برای اجرای اصل انتخاب کنیم. همان ملاکی که جریان حدیث رفع راجع به مسبب دارد، همان ملاک هم دربارۀ اصل جاری در سبب وجود دارد. شما می خواهید اصاله البرائۀ از وجوب غیری سوره را جاری کنید، این ملازم با یک اصاله البرائه ای است از وجوب نفسی متعلق به اکثر. و چون پای اکثر در کار می آید فوری معارض پیدا می کند، معارضش اصل جاری در اقل است، حدیث رفعی است که در رابطۀ با اقل جریان پیدا می کند.

به عبارت روشن تر: فرق بین این صورت، و بین صورت اوّلی که ما مسألۀ معارضه را مطرح کردیم، این است که در اینجا دو چیز در عرض هم با اصاله البرائۀ از وجوب اقل معارض قرار گرفته به این معنا که این دوتا اصاله البرائه ها معارض با اصاله البرائۀ از وجوب اقل است. اصاله البرائۀ از وجوب اقل، معارض با اصاله البرائه از وجوب نفسی اکثر، و از وجوب غیری سوره مشکوکه الجزئیه است، به خاطر ملازمه ای که بین آن دوتا هست، به خاطر سببیت و مسببیتی که بین آن دوتا وجود دارد. و چون سببیت و مسببیتشان عقلی است، لذا حاکم و محکوم هم ندارند، هردو در یک ردیف قرار گرفته اند، هردو در عرض هم واقع شده اند. مثل این که در باب بحث ملاقی در بعضی از فروض اینطوری بود که ملاقی و ملاقی هردو یک طرف واقع می شدند، و طرف دیگر علم اجمالی هم یک طرف قرار می گرفت.

تشابه محل بحث به مسألۀ ملاقی و ملاقی

اینجا مثل همان مسألۀ ملاقی و ملاقی است از این نظر که یک طرف، عبارت از