سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 440

تصوّر اطلاق و تقیید بین حدیث رفع و دلیل جزئیت جزء

ایشان می گوید: بله. بعضی ها خیال کرده اند که حدیث رفع در همین جایی که علم اجمالی علیت دارد، نقش تعیین کننده دارد به این بیان، گفته اند: شما قبول دارید که حدیث رفع، ناظر به ادلۀ اولیه و ادلۀ واقعیه است. لازمۀ نظارت و حکومت حدیث رفع نسبت به ادلۀ واقعیۀ اجزا مأمور به، یعنی به آن ادله ای که اجزا واقعیۀ مأمور به را تعیین می کند، این است که حدیث رفع در مقابل اطلاق آنها جنبۀ تقییدی پیدا می کند.

به عبارت روشن تر: آن دلیلی که مثلا می گوید: سوره جزء است(که فرضا به ما نرسیده) می گوید: در جزئیت سوره فرقی نمی کند بین این که شما عالم به جزئیت سوره باشید، و بین این که جاهل به جزئیت سوره باشید. به حسب واقع یک چنین اطلاقی در دلیل جزئیت سوره وجود دارد. حدیث رفع می گوید: «رفع ما لا یعلمون» آن چیزی که مجهول است، و از دایره علم بیرون است، نبی اکرم می فرماید: خداوند آن را از امت من رفع کرده. آن وقت لازمه اش این است که این دلیل در مقام نظارت به آن دلیل، حالت تقییدی نسبت به آن دلیل پیدا می کند، و نتیجۀ تقیید این می شود که اگر سوره به حسب واقع هم جزئیت داشته باشد، جزئیتش اختصاص به حال علم پیدا می کند، اما اگر کسی جاهل شد به این جزئیت، کأنّ«رفع ما لا یعلمون»، وجوب این جزء و جزئیت این جزء را برمی دارد.

و اگر یک چنین تقیید و اطلاقی پیش آمد، نتیجه حدیث رفع این می شود(اگر جزئیت سوره برحسب واقع اختصاص به عالم داشته باشد) که این مکلّفی که الان جاهل به جزئیت سوره است، تمام المأمور به برای او همان نه جزء است، تمام التکلیفش همین نه تاست. این نتیجه نظارت و نتیجه اطلاق و تقیید است. مثل آن که در اصل نافی و استصحاب عدم وجوب، از راه اصل مثبت وارد شویم.

بعد ایشان می گوید: بعضی ها در باب حدیث رفع خواسته اند این راه طی کنند، و از این راه نتیجه بگیرند که دیگر آن نه جزء تمام مأمور به است و احراز فراغ جعلی در رابطۀ با آن نه جزء مطرح است، لذا اگر علم اجمالی علیت تامه هم پیدا کند، هیچ مسأله ای را بوجود نمی آورد.

لکن خود ایشان از این حرف جوابی داده اند که آن جواب ایشان مورد قبول ما نیست.

جواب ایشان را دقت بفرمایید برای بعد ان شاء الله.