سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 443

شده و به تعبیر شما آن فراغ جعلی و برائت جعلیه تحقق پیدا کرده. ما احراز فراغ کرده ایم، منتها نه احراز یقینی، بلکه احراز جعلی، که این احراز جعلی از طریق حدیث رفع تحقق پیدا کرد. اگر حدیث رفع نبود و بر اتیان به آن نه جزء اقتصار می کردیم، در مقابل علم به تکلیف، برائت یقینیه را تحصیل نکرده بودیم اما با کمک حدیث رفع که این هم به منزلۀ برائت یقینیه است، مأمور به را تحویل مولا داده ایم، و فراغ از مأمور به تحقق پیدا کرده است.

لزوم هم رتبه بودن مقیّد و مطلق

بعد می فرمایند: این حرف باطل است. همان طورکه در اصل نافی، یعنی استصحاب عدم وجوب، شما نمی توانید فراغ و برائتی را تحصیل کنید، از راه حدیث رفع هم شما موفق نمی شوید زیرا حدیث رفع نمی تواند اطلاق دلیل جزئیت سوره را مثلا تقیید کند.

دلیل جزئیت سوره، یک حکم واقعی را بیان می کند، و در مرتبۀ حکم واقعی، بیان حکم را دلالت دارد. مقیّد عبارت از آن دلیلی است که در همین رتبه باشد، مثل این که مولا خودش«اعتق رقبه» بگوید، به عنوان حکم اولی، و به عنوان واقعی، و خود مولا«لا تعتق رقبه کافره» بگوید، به عنوان حکم واقعی. اینجا چون دلیل مقیّد ما مثل دلیل مطلق، حکم واقعی را بیان می کند، جای اطلاق و تقیید هست، اینجا می توانیم بگوییم: «لا تعتق الرقبه الکافره» مقیّد«اعتق الرقبه» است، چون هردویشان بیان حکم واقعی را دلالت می کند، یکی اطلاق دارد، دیگری مقید است که آن اطلاق را تقیید می کند.

اما در ما نحن فیه، دلیل مطلق، حکم واقعی را بیان می کند، یعنی اگر یک دلیلی باشد ولو به ما نرسیده که می گوید: سوره جزئیت دارد، یعنی به حسب واقع جز و این دلیل، سوره را به عنوان جزئیت واقعیه اعلام می کند. حالا شما می خواهید حدیث رفع را مقیّد این دلیل قرار دهید درحالی که حدیث رفع حکم ظاهری را دلالت می کند. این رفع، رفع ظاهری است، آن هم متعلقش مجهول بما هو مجهول است، یعنی سوره ای که جزئیتش مجهول است، فی ظرف الجهل و بعد تحقق الجهل، رفع تحقق پیدا می کند. آن وقت جهل با حکم واقعی چه ارتباطی دارد؟ جهل متأخّر از حکم واقعی است، و تأخّرش، تأخّر رتبی است. تا واقعی نباشد، معنا ندارد جهل به او تعلق بگیرد. لذا جهل از واقع تأخّر دارد، و حدیث رفع هم روی جهل، یک رفع ظاهری را بیان کرده. آیا رفعی که وارد بر جهل می شود که این جهل، متأخّر از حکم واقعی است، می تواند حکم واقعی را تقیید