سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 445

برای این که این رفع در مرتبۀ ظاهر پیاده می شود، که روی عنوان جهل آمده، جهل هم متأخّر از او واقع است، آن طرفش هم عبارت از واقع است، که در مرتبۀ متقدمه تحقق دارد. آن وقت چطور می توانیم اینجا عنوان رفع را پیاده کنیم؟

بعد می فرماید: شما تحت تأثیر این حرفی که از مشهور است، واقع نشوید. این که در مسألۀ حکم ظاهری و حکم واقعی، گفته شده: درست است که حکم ظاهری در مرتبۀ حکم واقعی نیست، ولی حکم واقعی در مرتبۀ ظاهری، محفوظ است، یعنی حکم ظاهری نمی تواند خودش را به مرتبۀ حکم واقعی برساند، اما حکم واقعی ولو به تعبیر ایشان به نتیجه الاطلاق در مرحله حکم ظاهری بقا دارد، و چون در مرتبۀ حکم ظاهری هست، آن وقت چه مانعی دارد که رفع به آن متعلق شود. ما می خواهیم در هنگام جریان حدیث رفع، حکم واقعی باشد. اما دیگر لازم نیست که حکم ظاهری را بکشانیم در مرتبۀ حکم واقعی بلکه حکم واقعی هم اگر در مرتبۀ حکم ظاهری محفوظ بود، همین کفایت می کند برای تعلق رفع، و جریان حدیث رفع. ایشان می فرماید: شما تحت تأثیر این حرف قرار نگیرید، این حرف درست نیست.

عدم هم رتبه بودن حکم ظاهری با حکم واقعی

اگر حکم ظاهری در طول حکم واقعی واقع شد، همان طوری که حکم ظاهری در مرتبۀ حکم واقعی نیست، حکم واقعی هم در مرتبۀ حکم ظاهری نیست. ما می توانیم بین این دوتا تفکیک کنیم، بگوییم: ظاهری کأنّ نیرو و توان ندارد که خودش را در مرتبۀ حکم واقعی پیاده کند، اما حکم واقعی با آن قوّت و اهمیتش، و با کششی که دارد در مرتبۀ حکم ظاهری محفوظ است. ایشان می فرماید: این حرف درست نیست. معنای طولیت این است که نه این در رتبۀ او باشد، و نه آن در رتبۀ این باشد. لذا نه حکم ظاهری خودش را می تواند بالا ببرد، و نه حکم واقعی خودش را می تواند پایین ببرد، و در مرتبۀ حکم ظاهری بقاء خودش و وجود خودش را حفظ کند.

در نتیجه اگر شما بخواهید از راه حدیث رفع این معنا را استفاده کنید که اطلاقات ادلۀ جزئیت، تقیید پیدا می کند، به این صورت مسأله تمام نمی شود، و از راه حدیث رفع، یک فراغ جعلی و برائت جعلیه نمی توانید درست کنید.

ما دیروز اشاره کردیم؛ ولو این که ما هم با ایشان در هدف موافقیم، ما هم قبول داریم که حدیث رفع نمی تواند جریان پیدا کند، و علتش را هم در ظرف این دو سه روز بیان