سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 453

تفصیلی و شک بدوی، منتها در تعبیر صحیح ما یک حرفی بالاتر از این زدیم، گفتیم: ما اصلا علم اجمالی نداریم که انحلال پیدا کند. از اول ما یک علم تفصیلی داریم به این که نه جزء واجب است و جزء دهم به عنوان سوره مشکوک الوجوب است. بالاخره قول به برائت عقلیه در باب اجزا، روی پایۀ انحلال و از بین رفتن علم اجمالی بود. حالا علم اجمالی آمد و از بین رفت؟ یا این که از اول عمل اجمالی وجود نداشت؟ مرحوم آخوند می فرمایند: آن انحلالی که در آنجا توهم می شود، در اینجا دیگر جای توهمش نیست، برای این که آنجا، اجزا، اجزای خارجیه بود، اجزای تحلیلیه نبود، اجزای واقعیه بود.

فاتحه الکتاب، یک جزء برای نماز، رکوع یک جزء برای نماز، سجود یک جزء برای نماز بودند و اینها هرکدام یک وجود مستقلی فی نفسه داشتند. لذا آنجا ممکن بود کسی بگوید: یک وجوب مقدّمی غیری از راه ملازمۀ عقلیه برای این نه جزء علی تقدیر وجوب ده جزء، ثابت شده است.

به عبارت دیگر: آنجا وجوب الاقل، اما نفسا و اما غیریا معلوم بود، لذا ممکن بود کسی قایل به انحلال شود اما در اینجا حساب، حساب اجزای تحلیلیه است. این طور نیست که بین نماز مع طهاره، با نماز فاقد الطهاره در یک وجود خارجی اختلاف وجود داشته باشد. در باب شرایط آن که مدخلیت و جزئیت دارد، تقیّد است. تقیّد مأمور به به شرط، جزئیت دارد، تقیّد نماز به طهارت، مدخلیت دارد، و الاّ خود طهارت که جزء نماز نیست، خود طهارت که مثل رکوع در باب نماز نقش ندارد.

فرق بین شرط و جزء همین است، که اجزا در تشکیل مأمور به دخالت دارند اما شرایط خودشان خارج از مأمور به هستند، خارج از دایره متعلق امر هستند، منتها تقیّد مأمور به به آنها جزئیت دارد، آن هم نه به صورت یک جزء ملموس و محسوس، بلکه جزء تحلیلی است. و وقتی که جزء، جزء تحلیلیه شد، اجزاء تحلیلیه نمی تواند اتصاف به وجوب غیری پیدا کند، امکان ندارد که اجزای تحلیلیه وجوب مقدمی داشته باشد، چرا؟

دلیل مرحوم آخوند(ره) بر عدم جریان برائت در محل بحث

در مقام تعلیل می فرماید: در آنجایی که نماز با طهارت باشد، این نماز با همان طهارت، یعنی مأمور به، متحد است، اینطور نیست که نماز، یک قسمت باشد، طهارت، یک قسمت دیگری. یک وجود به نام صلاه و بین همین صلاه با صلاه فاقد طهارت مباینت تحقق داشته باشد. نماز در ضمن نماز با طهارت همان نماز با طهارت است،