سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 454

یعنی بدون این که یک وجود مستقلی داشته باشد، و همین نماز در ضمن نماز با طهارت، با مقایسۀ با نماز فاقد طهارت بینشان مباینت است، بینشان صددرصد اختلاف است.

مرحوم آخوند در کفایه یک چنین تعبیری دارند.

این تعبیر ایشان را باید توضیح دهیم، و بعد ببینیم آیا این حرف درست است یا درست نیست؟ اول باید توضیح دهیم که ایشان چه حرفی را می خواهند بیان بفرمایند؟ و در حقیقت پایۀ عدم انحلال را در ما نحن فیه روی چه مبنایی استوار کرده اند؟

بررسی نسبت کلی طبیعی به افراد

ریشۀ این مطلب، عبارت از یک مطلبی است که در منطق و فلسفه ملاحظه کرده اید و بزرگان و محققین فلسفه ذکر کرده اند، که نسبت کلی طبیعی به افرادش نسبت آباء به اولاد است، یعنی پدرهای متعدد با اولاد متعدد. فلاسفه این حرف را در مقابل این حرف زده اند که یک رجل همدانی بوده که شیخ الرئیس بو علی سینا با او ملاقات کرده، عقیده این شخص این بوده که نسبت کلی طبیعی به افراد، نسبت پدر واحد است نسبت به اولاد متعدد، و آن رجل همدانی معتقد بوده که اصلا جامع بین مصادیق انسانها، و جامع بین افراد انسانها، که شما از آن تعبیر به کلی طبیعی می کنید، این کلی طبیعی خودش یک موجود واحد مرئی ملموس است، مثل افراد که در خارج وجود دارند، یک وجود واحد، و یک اب واحد است، عینا مثل آنجایی که یک پدری وجود داشته باشد، و دارای اولاد متعدد باشد.

همان طور که این پدر واحد، جامع بین اولاد متعدد است، و هرکدام از این اولاد این پدر را به عنوان پدر خطاب می کنند، و عنوان ابوّت جامع بین اینهاست، آن رجل همدانی در رابطۀ کلی طبیعی چنین عقیده ای داشته، و ظاهرا معتقد هم بوده که در کوههای همدان با این کلی طبیعی برخورد هم کرده! این رجل همدانی این عقیده را داشته، که نسبت طبیعی به افراد، نسبت اب واحد الی اولاد المتعدده است.

فلاسفه و منطقیّین این حرف را تخطئه کرده اند، گفتند: این چه حرفی است که تو می زنی، این حرف باطلی است، بلکه نسبت طبیعی به افراد، نسبت آباء به اولاد است، یعنی أب واحد مطرح نیست، بلکه طبیعی هم تکثّر دارد، طبیعی هم متعدد است، طبیعی هم دارای وحدت عددیه نیست. آن وقت بحث واقع شده در این که خود این حرف یعنی چه؟ نسبت طبیعی به افراد، نسب الآباء الی الاولاد، این یعنی چه؟