سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 456

مع الطهاره، متباین با صلاه در صلاه فاقد الطهاره است. اگر ما بخواهیم بین این دو صلاه، تباین فرض کنیم از حیث صلاتی، آن واجد الطهاره است، این فاقد الطهاره است لکن اگر بخواهیم بین صلاه هایش مغایرت و مباینت ایجاد کنیم، این فرع این است که بگوییم:

اینها دو حصّۀ مختلف هستند، دو حصّۀ متغائر هستند، مثل حصّه انسانیت متحققۀ در ضمن زید، و حصّه انسانیت متحققۀ در ضمن عمرو.

حقیقت معنای کلی طبیعی

اینها این عبارت را اینطوری معنا کرده اند و اگر ما اینطوری معنا کنیم، حق با اینهاست، یعنی اینجا نمی توانیم به هیچ وجه برائت عقلیه جاری کنیم، چون برگشت مسأله به صورت تباین خواهد شد. اما واقع مطلب این است که مسأله اینطور نیست، و این عبارت فلاسفه، معنایش این نیست که از کلام اینها بصراحت یا ظهور استفاده می شود. واقع مطلب این است که کلی طبیعی، عبارت از نفس الماهیه است، خود ماهیت انسان، خود حیوان ناطق و این کلی در عالم کلیتش، نه اتصاف به وحدت دارد، و نه اتصاف به کثرت دارد بلکه در همان جریان ماهیت فقط نفس الماهیه است، نفس حیوان ناطق است بدون هیچ جهت و خصوصیتی. لکن همین حیوان ناطق، و همین ماهیت، قابل تکثّر است، و تکثّرش به تکثّر افراد است، به این صورت که شما می گویید: زید انسان، عمرو انسان. اما اگر گفتید: زید و عمرو، باز محمولش انسان است؟ یا انسانان است؟ زید و عمرو دوتا انسان هستند، محمول زید و عمرو، تثنیه انسان خواهد بود. شما وقتی که از یک مجلسی بیرون می آیید می گویید: انسانهای فراوان در آن مجلس حضور داشتند. پس هر فردی را در عین این که فرد است، لکن شما او را یک انسان کامل و مستقل می دانید.

اگر ما گفتیم: زید و عمرو انسانان، این معنایش چیست؟ حالا که مسألۀ تعدد اینجا پیاده شد، زید و عمرو دوتا انسان شدند، آیا معنای دوتا انسان بودن، این است که انسان و ماهیت انسان، حصّه های مختلف دارد؟ یک حصّه اش به زید رسیده، یک حصّه اش به عمرو رسیده؟ (نکتۀ مطلب اینجاست) آیا لازمۀ تعدد طبیعی و افراد طبیعی این است که کلی طبیعی برحسب وجود افراد، تعدد و تکثّر پیدا کند؟ آیا لازمۀ تکثّر، التزام به حصص متعدده است؟ معنایش این است که این ماهیت انسان قسمتهای مختلف و حصّه های مختلف دارد؟ مثل یک هندوانه ای که ده قسمت می کنید و هر قسمت را به یکی می دهید،